🔭 3I/ATLAS: უცხო ვარსკვლავური სისტემის 'მესამე სახეობა'

ამ მოვლენის მასშტაბი ბევრად სცდება ერთი ჩვეულებრივი აღმოჩენის ფარგლებს. კაცობრიობის არსებობის ისტორიაში ჩვენ მხოლოდ სამჯერ შევძელით ჩვენი ვარსკვლავური სისტემის მიღმა დაბადებული ობიექტის დაფიქსირება. პირველი 2017 წელს გამოჩენილი 'ომუამუა' იყო, რომლის უცნაურმა ფორმამ უამრავი შეთქმულების თეორია წარმოშვა. მეორე — 2019 წელს აღმოჩენილი კომეტა ბორისოვი. 3I/ATLAS კი რიგით მესამე და ყველაზე კარგად დოკუმენტირებული 'დამთვალიერებელია'. მისი გამოჩენა წინა აგვისტოში დაფიქსირდა და სულ რამდენიმე დღეში მეცნიერებმა დაადასტურეს მისი ვარსკვლავთშორისი წარმომავლობა. ჩვენ საქმე გვაქვს სრულიად ახალი 'კოსმოსური სახეობის' უშუალო დაკვირვებასთან.

მონაცემების მიღების პროცესი წარმოუდგენლად დაგვიანდა და ამას კონკრეტული მიზეზი ჰქონდა. JUICE აპარატმა ფოტოები ჯერ კიდევ ნოემბერში გადაიღო, როდესაც ობიექტი მზესთან ყველაზე ახლო წერტილს გადიოდა. გადაღება 66 მილიონი კილომეტრის დისტანციიდან მოხდა, ზუსტად შვიდი დღის შემდეგ პერიჰელიონიდან. თუმცა, ამ დროს კოსმოსური ხომალდი მზის მოპირდაპირე, ანუ ჩვენთვის 'ბრმა' მხარეს იმყოფებოდა. რადიოტალღები პირდაპირ მზეზე უნდა გაევლო, რაც ინფორმაციის მიღებას შეუძლებელს ხდიდა. ამიტომ მეცნიერებს თვეების განმავლობაში ლოდინი მოუწიათ, სანამ აპარატი საკომუნიკაციო ზონაში დაბრუნდებოდა და 120-ვე კადრს დედამიწაზე გამოაგზავნიდა. ლოჯისტიკური ბარიერების მიუხედავად, ეს ლოდინი უდავოდ ღირდა.

ახლა დეტალურად განვიხილოთ, თუ რა დაინახეს მკვლევარებმა ამ ფოტოებზე და რატომ გამოიწვია ამან ამხელა გაოცება. როდესაც იკვლევ შორეული, უცხო ვარსკვლავური სისტემიდან მოსულ მატერიას, ბუნებრივად ელი რაღაც სრულიად ამოუცნობს. 2017 წლის 'ომუამუამ' მოლოდინები გაამართლა, რადგან მისი სიგარისებრი ფორმა და უცნაური აჩქარება მეცნიერულ ლოგიკას ეწინააღმდეგებოდა. თუმცა, 3I/ATLAS სრულიად საპირისპირო სურათს აჩვენებს. ის აბსოლუტურად ნორმალურია. მისი მანათობელი კუდი, გაზისა და მტვრის გამონაბოლქვი, ყინულის აორთქლების პროცესი — ყველაფერი იდენტურია იმ კომეტებისა, რომლებიც ჩვენი საკუთარი ორტისა და კოიპერის სარტყელებიდან მოდიან. ეს არის ნაცნობი ანატომია სრულიად უცხო გარემოდან.

ფიზიკისა და ქიმიის კანონების უნივერსალურობა სწორედ 3I/ATLAS-ის მსგავსი ობიექტების დაკვირვებით მტკიცდება. ჩვენ ვერ მივფრინავთ სხვა ვარსკვლავური სისტემების შესასწავლად, ამიტომ ველით, როდის ესტუმრებიან მათი ნარჩენები ჩვენს სისტემას. ფოტოებზე დაფიქსირებული სპექტრული მონაცემები ადასტურებს, რომ ბუნება ერთნაირ ლოგიკას მიჰყვება ყველგან. ვარსკვლავური პლანეტარული დისკები ერთსა და იმავე მასალებს იყენებენ. წყლის, ნახშირბადისა და მიწიერი 'სამშენებლო ბლოკების' არსებობა უცხო სივრცეში ნიშნავს, რომ სიცოცხლის ევოლუციისთვის საჭირო საბაზისო ინგრედიენტები გალაქტიკაში ფართოდ არის გავრცელებული. ეს არ არის უბრალოდ გაყინული камінь, ეს არის კოსმოსური ევოლუციის უნივერსალური მარკერი, რომელმაც წარმოუდგენელი მანძილი გამოიარა და პირდაპირ ჩვენს ტელესკოპებთან გაიარა.

აქედან უშუალოდ გამომდინარეობს პანსპერმიის თეორიის გაძლიერება. პანსპერმია გულისხმობს, რომ სიცოცხლის ელემენტები კოსმოსში კომეტების და ასტეროიდების საშუალებით ვრცელდება. თუ 3I/ATLAS ზუსტად ისეთივე შემადგენლობისაა, როგორც ჩვენი ირმის ნახტომის ნებისმიერი სხვა ლოკალური კომეტა, ესე იგი ვარსკვლავურ სისტემებს შორის მატერიის მიმოცვლა ორგანული 'თესლის' გავრცელების მექანიზმია. 3I/ATLAS-მა, როგორც ახალმა დაკვირვებადმა 'სახეობამ', დაგვანახა, რომ კოსმოსური სივრცე არ არის ცარიელი და იზოლირებული სისტემების ჯამი. ის მჭიდროდ დაკავშირებული გარემოა, სადაც ვარსკვლავები მუდმივად წვდიან ერთმანეთს პლანეტების ფორმირების ნარჩენებს. ეს კომეტა არ მომხდარა ჩვენთან შემთხვევით, ის სტატისტიკური გარდაუვალობის ნაწილია, რომლითაც გალაქტიკა ფუნქციონირებს.

JUICE აპარატის ინჟინრები ახლა რთული, მაგრამ საინტერესო ამოცანის წინაშე დგანან. ტელესკოპური მონაცემების ინტერპრეტაცია მოითხოვს უკიდურეს სიზუსტეს. სულ ხუთი დამოუკიდებელი სამეცნიერო გუნდი იკვლევს მიღებულ 120 ფოტოს. ერთი გუნდი კონცენტრირებულია ჰალოს ქიმიურ შემადგენლობაზე, მეორე — ტრაექტორიის ფიზიკურ დინამიკაზე, მესამე — გამოსხივების სპექტრზე. ეს მულტიდისციპლინური მიდგომა აუცილებელია. ყოველი პიქსელი, რომელიც მზის სისტემის მიღმა წარმოქმნილ გაზის ჭავლს ასახავს, შეიცავს უნიკალურ ინფორმაციას იმ იდუმალი ვარსკვლავის შესახებ, რომელმაც კომეტა ამოტყორცნა. საქმე ეხება დროის მანქანას მარტივი სახით, რადგან ვხედავთ სინათლესა და მატერიას, რომელიც მილიარდობით წლის წინ, სრულიად განსხვავებულ კოსმოსურ ეპოქაში ჩამოყალიბდა.

მეცნიერებს აინტერესებთ ერთი ფუნდამენტური დეტალი. როგორ შეძლო ყინულოვანმა ობიექტმა გადარჩენა ვარსკვლავთშორის ცივ, სასტიკ გარემოში მგზავრობისას, სანამ ჩვენს მზეს მიუახლოვდებოდა? ლოგიკა კარნახობს, რომ ასეთი გრძელი მოგზაურობის დროს ეროზია, მიკრო-მეტეორიტებთან შეჯახება და კოსმოსური რადიაცია სტრუქტურულ ზიანს მიაყენებდა მას. თუმცა, 3I/ATLAS სრულყოფილადაა შენახული. მისი ქერქი საკმარისად სქელია იმისთვის, რომ დაიცვას შიდა აქროლადი ნივთიერებები აორთქლებისგან. როდესაც ის მზის სითბურ რადიუსში მოხვდა, ზუსტად ისეთივე რეაქცია ჰქონდა, როგორსაც ველოდებით ნებისმიერი ახალი, პირველყოფილ მდგომარეობაში მყოფი ობიექტისგან. მისი ზედაპირი გაიბზარა და შიგნიდან გამოთავისუფლდა ის გაზები, რომლებიც მილიონობით წლის განმავლობაში სიბნელეში ინახებოდა.

რამდენი ასეთი ობიექტი კვეთს ჩვენს მზის სისტემას ამ წუთებში? სტატისტიკური მოდელები აჩვენებს, რომ ნებისმიერ נთებულ მომენტში მზის სისტემაში ასობით მსგავსი სტუმარი იმყოფება. პრობლემა იმაშია, რომ ისინი უხილავია. სანამ კომეტა მზეს არ მიუახლოვდება და არ დაიწყებს მანათობელი ჰალოს წარმოქმნას, ის სრულიად ბნელი და შეუმჩნეველია ჩვენი ტელესკოპებისთვის. 3I/ATLAS უბრალოდ იმითაა გამორჩეული, რომ მისი ტრაექტორია იმდენად ახლოს აღმოჩნდა მზესთან და, რაც მთავარია, ESA-ს კოსმოსურ აპარატთან, რომ გადაღება შესაძლებელი გახდა. მომავალი თაობის ტელესკოპები უკვე აშენების პროცესშია. მათი გაშვების შემდეგ კაცობრიობა მსგავსი სტუმრების სისტემატურ აღმოჩენას დაიწყებს და ეს მცირე მოვლენები ყოველდღიურობად იქცევა.

ამ აღმოჩენის მეორე, ნაკლებად განხილული, მაგრამ თანაბრად მნიშვნელოვანი მხარე ტექნოლოგიური პროგრესია. JUICE (Jupiter Icy Moons Explorer) უპირველეს ყოვლისა გაშვებული იყო იუპიტერის ყინულოვანი მთვარეების შესასწავლად. მის განრიგში არ შედიოდა ვარსკვლავთშორისი კომეტების დევნა. აღნიშნული მისია ამტკიცებს თანამედროვე კოსმოსური აპარატების მოქნილობასა და შესაძლებლობების მკვეთრ ზრდას. ინჟინრებმა შეძლეს აპარატის ინსტრუმენტების დისტანციურად კალიბრირება და მოულოდნელი სამიზნის დაფიქსირება სრულიად სპონტანურ რეჟიმში. ეს არის ხელოვნური ინტელექტისა და ავტომატიზაციის ის დონე კოსმოსურ ნავიგაციაში, რომელიც წინა ათწლეულებში უბრალოდ მიუწვდომელი იყო და ახლა უკვე პრაქტიკულ შედეგებს დებს.

ჩვენ ვახსენეთ 'ჩვეულებრიობა', როგორც 3I/ATLAS-ის მთავარი თვისება, მაგრამ მასში ასევე იმალება უდიდესი პარადოქსი. წარმოიდგინეთ მეცნიერი, რომელიც წლების განმავლობაში ეძებს უცხოურ, რადიკალურად განსხვავებულ სიცოცხლის ფორმას დედამიწის ოკეანეების ფსკერზე და საბოლოოდ პოულობს ზუსტად ისეთივე თევზს, როგორიც მის აკვარიუმშია. ეს უდიდესი შოკია იმიტომ, რომ ევოლუციის კონვერგენტულ ბუნებაზე მიუთითებს. კოსმოსური ეკოსისტემები ზუსტად ასე იქცევიან. მზის სისტემის განვითარების ისტორია ექსკლუზიური არ არის. პლანეტარული ფორმირების პროცესი გალაქტიკის სხვადასხვა კუთხეში ზუსტად იმავე შაბლონით მიმდინარეობს, რა წესებითაც ჩვენი დედამიწა შეიქმნა. ეს კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს კოპერნიკის პრინციპს: ჩვენი ადგილი სამყაროში არაფრით არაა უნიკალური.

მომავალი კვირების მთავარი ფოკუსი უკვე არა კომეტის ვიზუალური ანალიზი, არამედ მისი ტრაექტორიის მათემატიკური აღდგენაა. თუ მეცნიერები შეძლებენ 3I/ATLAS-ის მოძრაობის ვექტორის ზუსტ რეკონსტრუქციას საპირისპირო მიმართულებით, ჩვენ მივიღებთ რუკას, რომელიც მიგვითითებს მის მშობლიურ ვარსკვლავზე. ეს არის კოსმოსური დეტექტივის კლასიკური ნიმუში. მოცემული ტრაექტორია შესაძლოა ემთხვეოდეს რომელიმე ცნობილი ვარსკვლავური გროვის მოძრაობის პარამეტრებს. თუ ასე მოხდა, ეს იქნება პირველი შემთხვევა ისტორიაში, როდესაც ჩვენ დავაკავშირებთ კონკრეტულ კოსმოსურ ობიექტს მზის სისტემაში მის რეალურ წარმომავლობასთან გალაქტიკის მასშტაბით. სამეცნიერო საზოგადოება დაძაბული ელის მარტის კონკურენტულ, მაგრამ კოლაბორაციულ ანგარიშს.

პირადად მე მიმაჩნია, რომ 3I/ATLAS არის მომავალი ასტროფიზიკის ახალი ეპოქის დასაწყისი. სულ ცოტა ხნის წინ, ვარსკვლავთშორისი ობიექტები იყო სამეცნიერო ფანტასტიკა. დღეს ჩვენ გვაქვს მათი高清 ფოტოები, რომლებიც გადაღებულია ჩვენივე აპარატის მიერ. ევოლუციის ეს ნახტომი დაკვირვების მეთოდოლოგიაში გვაჩვენებს, რომ სამყარო იმაზე პატარაა, ვიდრე გვეგონა. ყოველი ახალი მონაცემი, რომელიც ამ ხუთი სამეცნიერო გუნდიდან გამოვა, მხოლოდ ერთ რამეს ამტკიცებს: მზის სისტემა არ არის დახურული კუნძული. ჩვენ ვართ გიგანტური, დინამიკური მიმოსვლის ქსელის ნაწილი. მთავარი აღმოჩენა მარტის ბოლოს, როდესაც კონკრეტული ვარსკვლავის ვინაობას დაადგენენ, საბოლოოდ შეცვლის ჩვენს ხედვას ცაზე.

რატომ აქვს უდიდესი მნიშვნელობა იმ ფაქტს, რომ კომეტა 'ჩვენიანს' ჰგავს? დავფიქრდეთ ვარსკვლავური ფორმირების პროცესზე. როდესაც ახალი ვარსკვლავი იბადება, მას გარს აკრავს პროტოპლანეტარული დისკო. ეს დისკო არის მატერიის მბრუნავი ღრუბელი, სადაც მძიმე ელემენტები ერთიანდება და ქმნის პლანეტებს, ხოლო მსუბუქი აირები და ყინულები რჩება პერიფერიაზე. ხშირად, ახალგაზრდა პლანეტარული გიგანტების გრავიტაცია ისე ძლიერად ურევს ამ პერიფერიულ მატერიას, რომ ყინულოვანი ნარჩენები უზარმაზარი სისწრაფით ამოიტყორცნება სისტემიდან. სწორედ ეს არის 3I/ATLAS-ის ისტორია. ის იყო პლანეტის 'ვერშემდგარი სამშენებლო მასალა', რომელიც განდევნილ იქნა მშობლიური სისტემიდან და დაიწყო მილიარდობით წლის ხანგრძლივობის უსასრულო მოგზაურობა ცარიელ კოსმოსში.

როგორც უკვე აღვნიშნე, მარტის ბოლოს შედეგების გამოქვეყნება გადამწყვეტი იქნება. ამ გუნდებისთვის მონაცემთა ანალიზი ჰგავს გენეტიკური კოდის გაშიფრვას. ისინი დაადგენენ კომეტაზე არსებული წყლის იზოტოპების თანაფარდობას. დედამიწის ოკეანეების წყალი დიდწილად კომეტების მიერაა შემოტანილი გვიანდელი მძიმე ბომბარდირების პერიოდში. თუ აღმოჩნდება, რომ 3I/ATLAS-ის წყლის იზოტოპური ხელწერა ზუსტად ემთხვევა ჩვენი ოკეანეების ხელწერას, ეს გააჩენს ძალიან ღრმა კითხვას: არის თუ არა წყლის კონკრეტული მოდიფიკაცია გავრცელებული მთელ გალაქტიკაში? ეს მნიშვნელოვნად გაზრდებოდა 'დედამიწის მიღმა სიცოცხლის' შანსებს, რადგან წყალი მთავარი კატალიზატორია.

არის კიდევ ერთი საინტერესო ასპექტი. 'ომუამუას' გამოჩენა ყოველთვის რჩებოდა ალტერნატიული თეორიების სამიზნედ, მზის იალქნის ჰიპოთეზის ჩათვლით, რომელიც ცნობილმა ასტროფიზიკოსმა ავი ლოებმა წამოაყენა. 3I/ATLAS-ის შემთხვევა სრულიად კლავს მსგავს სპეკულაციებს, რადგან ის ტოვებს აბსოლუტურად ბუნებრივ, ახსნად კვალს ფორმაში, ტრაექტორიაში და გამოსხივებაში. ეს ნიშნავს რომ მეცნიერება ბრუნდება მყარ საფუძველზე, სადაც ჩვენ შეგვიძლია ვიოპერიროთ დადასტურებული ფაქტებით და ფიზიკური ჭეშმარიტებით. ეგზოტიკური თეორიები უკან იხევს და ადგილს უთმობს ფუნდამენტურ მეცნიერულ დაკვირვებას, რაც გრძელვადიან პერსპექტივაში გაცილებით ძვირფასია.

მონაცემების მიმოცვლა დედამიწასა და შორეულ კოსმოსურ აპარატს შორის ყველაზე რთული მათემატიკური და ფიზიკური ბარიერია. როდესაც სიგნალი გადის ათეულობით მილიონ კილომეტრს, ის უკიდურესად სუსტდება. ფოტოგრაფიული მასალის გადმოწერა მოითხოვს პირდაპირ ხედვის ხაზს ანტენებს შორის. როდესაც მზე ექცევა ტელესკოპსა და JUICE-ს შორის, მზის გიგანტური ელექტრომაგნიტური ველი სრულად ახშობს ნებისმიერ ტრანსმისიას (ე.წ. სოლარული კონიუნქცია). სწორედ ამ მექანიკურმა შეფერხებამ გამოიწვია მონაცემების დაგვიანება ნოემბრიდან დღემდე. პოტენციური საშიშროება ყოველთვის არსებობდა, რომ მონაცემები სამუდამოდ დაკარგულიყო რადიაციის ზემოქმედებით, თუმცა ბორტკომპიუტერმა ყველაფერი შეინახა.

და ბოლოს, 3I/ATLAS მეტყველებს ადამიანის გამბედაობასა და გამძლეობაზე. ჩვენ შევქმენით ტექნოლოგია, გავუშვით ის იუპიტერის მიმართულებით და იმდენად ზუსტად ვაკონტროლებთ, რომ მოულოდნელი ვარსკვლავური ჯიშის გადაღებაც შევძელით. თითოეული ეს ფოტო არის უდიდესი ტრიუმფი ადამიანური გონებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ კომეტა საათში ათიათასობით კილომეტრის სიჩქარით გადაადგილდება და უსასრულო სივრცეში მიიკარგება, მისი ვიზუალური ანაბეჭდი ჩვენთან სამუდამოდ რჩება. ახლა ჯერი მეცნიერებზეა, რომ თითოეული ნათების პიქსელი უზარმაზარ კოსმოსურ ისტორიად თარგმნონ და საბოლოოდ გაგვცენ პასუხი კითხვაზე — ვინ არიან ჩვენი გალაქტიკური მეზობლები.

მონაცემების მიღების პროცესი წარმოუდგენლად დაგვიანდა და ამას კონკრეტული მიზეზი ჰქონდა. JUICE აპარატმა ფოტოები ჯერ კიდევ ნოემბერში გადაიღო, როდესაც ობიექტი მზესთან ყველაზე ახლო წერტილს გადიოდა. გადაღება 66 მილიონი კილომეტრის დისტანციიდან მოხდა, ზუსტად შვიდი დღის შემდეგ პერიჰელიონიდან. თუმცა, ამ დროს კოსმოსური ხომალდი მზის მოპირდაპირე, ანუ ჩვენთვის 'ბრმა' მხარეს იმყოფებოდა. რადიოტალღები პირდაპირ მზეზე უნდა გაევლო, რაც ინფორმაციის მიღებას შეუძლებელს ხდიდა. ამიტომ მეცნიერებს თვეების განმავლობაში ლოდინი მოუწიათ, სანამ აპარატი საკომუნიკაციო ზონაში დაბრუნდებოდა და 120-ვე კადრს დედამიწაზე გამოაგზავნიდა. ლოჯისტიკური ბარიერების მიუხედავად, ეს ლოდინი უდავოდ ღირდა. ეს ფაქტი კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმას, რომ ჩვენი ცოდნა კოსმოსური მასშტაბების შესახებ განუწყვეტლივ ფართოვდება. მეცნიერული უტყუარობა თავისთავად განსაზღვრავს ჩვენი არსებობის აღქმას მრავალგანზომილებიან სამყაროში, სადაც ყოველი ახალი მონაცემი ცვლის ძველ წარმოდგენებს და ქმნის სრულიად ახალ სამეცნიერო პარადიგმებს. ახალი ეპოქა მოითხოვს უკიდურეს სიზუსტეს და ახალ ტექნოლოგიურ რესურსებს.

ახლა დეტალურად განვიხილოთ, თუ რა დაინახეს მკვლევარებმა ამ ფოტოებზე და რატომ გამოიწვია ამან ამხელა გაოცება. როდესაც იკვლევ შორეული, უცხო ვარსკვლავური სისტემიდან მოსულ მატერიას, ბუნებრივად ელი რაღაც სრულიად ამოუცნობს. 2017 წლის 'ომუამუამ' მოლოდინები გაამართლა, რადგან მისი სიგარისებრი ფორმა და უცნაური აჩქარება მეცნიერულ ლოგიკას ეწინააღმდეგებოდა. თუმცა, 3I/ATLAS სრულიად საპირისპირო სურათს აჩვენებს. ის აბსოლუტურად ნორმალურია. მისი მანათობელი კუდი, გაზისა და მტვრის გამონაბოლქვი, ყინულის აორთქლების პროცესი — ყველაფერი იდენტურია იმ კომეტებისა, რომლებიც ჩვენი საკუთარი ორტისა და კოიპერის სარტყელებიდან მოდიან. ეს არის ნაცნობი ანატომია სრულიად უცხო გარემოდან. ეს ფაქტი კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმას, რომ ჩვენი ცოდნა კოსმოსური მასშტაბების შესახებ განუწყვეტლივ ფართოვდება. მეცნიერული უტყუარობა თავისთავად განსაზღვრავს ჩვენი არსებობის აღქმას მრავალგანზომილებიან სამყაროში, სადაც ყოველი ახალი მონაცემი ცვლის ძველ წარმოდგენებს და ქმნის სრულიად ახალ სამეცნიერო პარადიგმებს. ახალი ეპოქა მოითხოვს უკიდურეს სიზუსტეს და ახალ ტექნოლოგიურ რესურსებს.

ფიზიკისა და ქიმიის კანონების უნივერსალურობა სწორედ 3I/ATLAS-ის მსგავსი ობიექტების დაკვირვებით მტკიცდება. ჩვენ ვერ მივფრინავთ სხვა ვარსკვლავური სისტემების შესასწავლად, ამიტომ ველით, როდის ესტუმრებიან მათი ნარჩენები ჩვენს სისტემას. ფოტოებზე დაფიქსირებული სპექტრული მონაცემები ადასტურებს, რომ ბუნება ერთნაირ ლოგიკას მიჰყვება ყველგან. ვარსკვლავური პლანეტარული დისკები ერთსა და იმავე მასალებს იყენებენ. წყლის, ნახშირბადისა და მიწიერი 'სამშენებლო ბლოკების' არსებობა უცხო სივრცეში ნიშნავს, რომ სიცოცხლის ევოლუციისთვის საჭირო საბაზისო ინგრედიენტები გალაქტიკაში ფართოდ არის გავრცელებული. ეს არ არის უბრალოდ გაყინული камінь, ეს არის კოსმოსური ევოლუციის უნივერსალური მარკერი, რომელმაც წარმოუდგენელი მანძილი გამოიარა და პირდაპირ ჩვენს ტელესკოპებთან გაიარა. ეს ფაქტი კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმას, რომ ჩვენი ცოდნა კოსმოსური მასშტაბების შესახებ განუწყვეტლივ ფართოვდება. მეცნიერული უტყუარობა თავისთავად განსაზღვრავს ჩვენი არსებობის აღქმას მრავალგანზომილებიან სამყაროში, სადაც ყოველი ახალი მონაცემი ცვლის ძველ წარმოდგენებს და ქმნის სრულიად ახალ სამეცნიერო პარადიგმებს. ახალი ეპოქა მოითხოვს უკიდურეს სიზუსტეს და ახალ ტექნოლოგიურ რესურსებს.