🧠 სემ ალტმანის სახიფათო მათემატიკა: ადამიანი სერვერის წინააღმდეგ

რა მოხდა რეალურად? The Indian Express-სთან ინტერვიუში, სემ ალტმანმა განაცხადა, რომ მილიარდობით ადამიანს მოუწია გადაეტანა ევოლუციის ათასობით წელი, რათა დღეს საზოგადოებას ჰყოლოდა ის მუშახელი, რომელიც გვაქვს. რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი? იმიტომ, რომ ეს არ არის ფილოსოფიური წიაღსვლა; ეს არის მიზანმიმართული პიარ-სტრატეგია, რომლის მიზანია გაამართლოს OpenAI-ისა და სხვა გიგანტების მიერ ენერგიის კოლოსალური მოხმარება. როდესაც საზოგადოება იწყებს კითხვების დასმას AI-ს მიერ ელექტროენერგიის და წყლის მოხმარებაზე, პასუხი არის კონტრშეტევა: "შეხედეთ, თქვენი არსებობა უფრო ძვირი ჯდება". ეს არის კლასიკური მანიპულაცია, რომელიც ყურადღებას სრულიად სხვა მიმართულებით ამახვილებს.

აი ყველაზე საინტერესო ნაწილი, რომელიც ალტმანის ლოგიკას ანადგურებს. ის ამტკიცებს, რომ AI ენერგოეფექტურია, მაგრამ მისივე ინდუსტრია წარმოადგენს ყველაზე გაუმჭვირვალე სექტორს ენერგომოხმარების კუთხით. რა ხდება დღეს: არცერთ AI კომპანიას არ ევალება ზუსტი ენერგიის მოხმარების გასაჯაროება. ისინი მალავენ მონაცემებს, როგორც სახელმწიფო საიდუმლოებას. რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი? იმიტომ, რომ ალტმანი წყლის მოხმარებაზე არსებულ წუხილს "სრულიად ტყუილს" უწოდებს, თუმცა დამოუკიდებელ მეცნიერებს არ აძლევს საშუალებას, შეამოწმონ რეალური ციფრები. ლოგიკა მარტივია: დამიჯერეთ მე, მაგრამ არ მოგცემთ უფლებას შეამოწმოთ. ეს არის "შავი ყუთის" ტაქტიკის გადმოტანა ეკოლოგიაში. სანამ ლაბორატორიებში ახალ მოდელებს წვრთნიან, საზოგადოებას არ აქვს უფლება იცოდეს, რა უჯდება ეს პლანეტას.

მოდით გავაანალიზოთ ეს შედარება მათემატიკურად. ალტმანი მეტყველებს მარტივ კატეგორიებში: ადამიანის გაზრდა ნიშნავს 20 წლიან კვებას და განათლებას. მაგრამ ეს შედარება ფუნდამენტურად აბსურდულია. ადამიანის ტვინი, რომელიც მსოფლიოში ყველაზე რთული ბიოლოგიური სტრუქტურაა, მუშაობს დაახლოებით 20 ვატ ენერგიაზე — ისევე როგორც ერთი ჩვეულებრივი ნათურა. ამ 20 ვატით, ადამიანს შეუძლია სიყვარული, ომის დაწყება, ხელოვნების შექმნა და კვანტური ფიზიკის გაგება. რა ხდება AI-ს შემთხვევაში: ერთი LLM-ის დატრენინგებას სჭირდება მეგავატობით ენერგია, უზარმაზარი გამაგრილებელი სისტემები და მილიონობით ლიტრი სუფთა წყალი. ალტმანი ადარებს საბოლოო პროდუქტის (ზრდასრული ადამიანის) მთელი ცხოვრების ხარჯს AI მოდელის ერთი, დასრულებული "მოთხოვნის" ხარჯს, მაგრამ "ავიწყდება" მოდელის შექმნის, დატრენინგების და ინფრასტრუქტურის შენახვის შოკისმომგვრელი ღირებულება. ეს იგივეა, თქვა, რომ კოსმოსური ხომალდი უფრო იაფია ვიდრე ველოსიპედი, რადგან ხომალდის ძრავის გამორთულ მდგომარეობაში შენახვა არაფერი ჯდება.

რატომ ეუბნება ამას სამყაროს OpenAI-ის ხელმძღვანელი მაინცდამაინც ახლა? რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი? იმიტომ, რომ ტექნოლოგიური გიგანტები ამზადებენ საზოგადოებას ეკონომიკური ომისთვის ტრადიციულ მუშახელთან. როდესაც CEO პირდაპირ აკეთებს ამ განცხადებას, ის სიგნალს აძლევს სხვა კომპანიების ხელმძღვანელებს: "ადამიანები ძალიან ძვირი და არაეფექტური საოპერაციო ხარჯია". ეს არის გამამართლებელი საბუთი მასობრივი გათავისუფლებებისთვის. თუ ვთანხმდებით, რომ 20 წლის ინვესტიცია ერთ ინდივიდში "ზედმეტად ძვირია", მაშინ რატომ უნდა გადაუხადოს კორპორაციამ მას მაღალი ხელფასი, უზრუნველყოს ჯანმრთელობის დაზღვევით ან პენსიით? ალტმანის ფილოსოფია არის ულტრა-კაპიტალიზმის ახალი ფორმა, სადაც ბიოლოგიური არსებობა თავისთავად აღიქმება შეცდომად, რომელსაც ციფრული გამოსავალი სჭირდება.

დაფიქრდით იმაზე, თუ რას ნიშნავს ეს მომავლის ეკონომიკისთვის. თუ წლების განმავლობაში პლანეტის რესურსების განაწილება ხდებოდა ადამიანების საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად (საკვები, საცხოვრებელი, გადაადგილება), ახლა ამ რესურსების უზარმაზარი ნაწილი გადამისამართდება მონაცემთა ცენტრებისკენ. ტეხასსა და კალიფორნიაში უკვე არის შემთხვევები, როდესაც AI სტარტაპები ითხოვენ ქსელის პრიორიტეტულ გამოყენებას. რა ხდება, როდესაც ენერგია ლიმიტირებული რესურსია? ვიღაცამ მისი მოხმარება უნდა შეამციროს. ლოგიკური თანმიმდევრობით, თუ ადამიანის შენახვა ენერგეტიკულად "არაეფექტურია", სისტემა დაიწყებს მის მარგინალიზაციას. ჩვენ ვისმენთ არა ტექნოლოგიურ პროგნოზს, არამედ სოციალური დარვინიზმის ახალ, სილიკონის ველისეულ ვერსიას: გადარჩება ის, ვინც ნაკლებ ენერგიას მოიხმარს და მეტ შედეგს დებს კომპანიისთვის. და ამ თამაშში, სიხორცე და სისხლი ყოველთვის წაგებულია.

საგანგაშოა თავად დისკურსის ცვლილება. წლების განმავლობაში, ტექნოლოგიური ინდუსტრია ავითარებდა ნარატივს: "ჩვენ ვქმნით ხედვას ცვლილებებისთვის", "ჩვენ ვაუმჯობესებთ მსოფლიოს". მაგრამ 2026 წლისთვის ნიღბები ჩამოიხსნა. ალტმანის გამოსვლა არის ღია აღიარება იმისა, რომ მათი საბოლოო მიზანი არა ადამიანის გაძლიერება, არამედ მისი ჩანაცვლებაა სუფთა ეკონომიკური "ეფექტურობის" გამო. როდესაც იქმნება ინტელექტი, რომელიც არ ითხოვს ძილს, არ აქვს პროფკავშირი, არ სჭირდება 20 წლიანი განათლება ტაქსის გადამხდელების ხარჯზე — ის ხდება იდეალური თანამშრომელი კორპორატიული ელიტისთვის. პრობლემა ის არის, რომ ეს "იდეალური თანამშრომლები" არ ყიდულობენ სახლებს, არ დადიან კინოში და არ იხდიან გადასახადებს, რითაც მთელი ეკონომიკური ციკლი ინგრევა. სისტემა, რომელმაც შექმნა თავად ალტმანი, ანგრევს საკუთარ საძირკველს.

მივიღეთ პარადოქსი: ტექნოლოგია, რომელიც თითქოს უნდა დაგვხმარებოდა ვიყოთ უფრო ადამიანურები და გაგვეთავისუფლებინა დრო შემოქმედებისთვის, რეალურად გვაიძულებს შევეჯიბროთ მას ეფექტურობაში. ჩვენ ვხდებით მაჩვენებლები ცხრილში. როდესაც გადაწყვეტილების მიმღები პირები ისმენენ "ენერგოეფექტური მოდელის" არგუმენტს, ისინი ხედავენ მხოლოდ ხარჯების შემცირებას მოკლევადიან პერსპექტივაში. მაგრამ რა ხდება სურათის მეორე მხარეს? სრული დამოკიდებულება ტექნოლოგიურ გიგანტებზე. თუ თქვენი კომპანია ათავისუფლებს თანამშრომლებს და მათ AI-ით ანაცვლებს, თქვენ უბრალოდ ხელფასის ბიუჯეტს ურიცხავთ მოგებას OpenAI-ის ან NVIDIA-ს ანგარიშზე. თქვენ არ გახდით უფრო დამოუკიდებელი, თქვენ უბრალოდ შეიცვალეთ მიმწოდებელი: ადამიანური შრომის ნაცვლად, ყიდულობთ სერვერის დროს. და როდესაც ფასები სერვერის დროზე გაიზრდება (რაც უკვე ხდება), უკან დასახევი გზა აღარ დაგრჩებათ.

სწორედ აქ ვაწყდებით უდიდეს ტყუილს: მითს ე.წ. "იაფ" ხელოვნურ ინტელექტზე. დღეს AI სერვისები სუბსიდირებულია მილიარდობით ვენჩურული კაპიტალით, რათა ბაზარი მიეჩვიოს მათ გამოყენებას. ალტმანი არ გვეუბნება, რა ეღირება ChatGPT-ის ერთი მოთხოვნა 5 წლის შემდეგ, როდესაც კონკურენცია დასრულდება და მონოპოლია დამყარდება. როდესაც ვენჩურული ფული ამოიწურება და ენერგეტიკული ობიექტების ექსპლუატაციის ფასები პიკს მიაღწევს, ენერგიის ის "მცირე ხარჯი" შეიძლება ბევრად უფრო ძვირი დაჯდეს, ვიდრე ნებისმიერი ადამიანის ხელფასი. ჩვენ ვიმყოფებით ისტორიულ მომენტში, სადაც ხდება უპრეცედენტო გადაცემა ძალაუფლებისა ერთეული ტექნოლოგიური მმართველების ხელში, რომლებიც საკუთარ თავს ევოლუციის მეჯლისის ახალ მასპინძლად მიიჩნევენ.

გულწრფელად რომ ვთქვათ, ეს ყველაფერი საშიშად ჰგავს დისტოპიური რომანის პრელუდიას, მაგრამ ეს ჩვენი რეალობაა. თუ დღეს გავჩუმდებით, ხვალ ჩვენი ღირებულება მხოლოდ იმით გაიზომება, თუ რამდენად იაფია ჩვენი "შენახვა" სერვერთან შედარებით. ენერგეტიკული კრიზისი, რომელიც ხელოვნურ ინტელექტს მოაქვს, დამალულია უხილავ მონაცემთა ცენტრებში, მაგრამ მისი შედეგები ყველას გვეხება: გაზრდილი გადასახადებიდან დაწყებული, დამცირებული ადამიანური ღირსებით დამთავრებული. ევროპაში უკვე იწყება მოძრაობები ტექნოლოგიების რეგულაციის აუცილებლობაზე, მაგრამ სანამ მსოფლიო არ მოითხოვს სრულ გამჭვირვალობას AI კომპანიებისგან ენერგიის და რესურსების ხარჯვაზე, ჩვენ ვიქნებით მხოლოდ მაყურებლები ამ დიდ გადათამაშებაში.

როგორ უნდა შეხედოთ ამას თქვენ? ემოციებისგან დაცლილი, ცივი გონებით თუ გავაანალიზებთ, ეს არის გამაფრთხილებელი სიგნალი. ეს სიგნალი გეუბნებათ, რომ თქვენი, როგორც სპეციალისტის ფასი, სტანდარტულ ბაზარზე ნულს უახლოვდება, მასობრივი კაპიტალისტური აღქმით. გამოსავალი არ არის AI-ს სასოწარკვეთილი წინააღმდეგობა. გამოსავალი არის იმის გაგება, რომ თქვენ არ ხართ "20 წლის საკვები და განათლება". თქვენ ხართ სუბიექტი, რომელსაც შეუძლია შექმნას ხედვა. ვისურვებდი მეთქვა, რომ ეს უბრალოდ ალტმანის უცნაური რიტორიკაა, მაგრამ რიტორიკა ამ დონეზე არასდროს არის შემთხვევითი. კორპორატიული სამყარო იღებს ახალ წესებს: ადამიანი არის ძვირადღირებული აპარატურა, AI — იაფი სერვისი. თქვენი ერთადერთი გზა გადარჩენისთვის არის ისეთი ღირებულების შექმნა, რომლის გაზომვაც შეუძლებელია კილოვატებით და სერვერული მოთხოვნებით.

დასკვნისთვის: როდესაც ვინმე თქვენი სიცოცხლის და განვითარების წლებს ადარებს კომპიუტერის ელექტროენერგიის ჩეკს, ის არ გთავაზობთ მომავალს — ის გიუქმებთ მას. სემ ალტმანმა ზუსტად იცის, რასაც ამბობს. ის ხსნის ახალ ფანჯარას, სადაც ადამიანის არსებობა ეკონომიკური თვალსაზრისით რენტაბელური აღარ არის. გაიღვიძეთ. ეს აღარ არის ფანტასტიკა ინტელექტუალურ მანქანებზე. ეს არის პირდაპირი ბრძოლა რესურსებისთვის, მნიშვნელობისთვის და იმ უბრალო უფლებისთვის, რომ ადამიანი მიჩნეულ იქნეს ღირებულად მხოლოდ იმიტომ, რომ ის ადამიანია. დღეს ტექნოლოგია კი არ ემსახურება კაცობრიობას, არამედ კაცობრიობას უწევს თავის მართლება ტექნოლოგიის წინაშე იმის გამო, რომ ის "ზედმეტად ძვირი ჯდება" აღსაზრდელად. და ეს, მეგობრებო, არ არის პროგრესი. ეს არის ციფრული ფაშიზმის ყველაზე დახვეწილი ფორმა.