🧬 ხელოვნური ინტელექტით შექმნილმა მედიკამენტმა ბიოლოგიური დაბერების

ხელოვნური ინტელექტის ბაზაზე მომუშავე ფარმაცევტულმა კომპანია Insilico Medicine-მა გამოაქვეყნა კლინიკური მონაცემები, რომლებიც მიუთითებს, რომ ალგორითმულად გენერირებული პრეპარატი Rentosertib ადამიანის ორგანიზმის ბიოლოგიური დაბერების მარკერების შემცირებას იწვევს. სამეცნიერო ჟურნალ Nature Biotechnology-ში დაბეჭდილი კვლევა ბიოტექნოლოგიურ სექტორში უმნიშვნელოვანეს მიღწევად შეფასდა.

პრეპარატი თავდაპირველად ფილტვის იდიოპათიური ფიბროზის წინააღმდეგ საბრძოლველად შეიქმნა, რაც ფილტვის ქსოვილების მძიმე დაზიანებით ხასიათდება. გასულ წელს ჩატარებულ ადრეულ კლინიკურ ცდაში 42 პაციენტი მონაწილეობდა. კვლევამ აჩვენა ფილტვის ფუნქციების გაუმჯობესება, რის პარალელურადაც მეცნიერებმა პაციენტების სისხლის ცილოვანი შემადგენლობის დეტალური ანალიზი შეაგროვა.

შეგროვებული ბიოლოგიური მონაცემების შესაფასებლად მკვლევარებმა ექვსი დამოუკიდებელი ციფრული ბიოლოგიური საათი გამოიყენა. ეს ხელოვნური ინტელექტის მოდელები სისხლში არსებული ცილების განაწილების მიხედვით ორგანიზმის რეალურ ბიოლოგიურ ასაკს განსაზღვრავს. სისტემები დამოუკიდებლად შეიქმნა ჰარვარდის, ოქსფორდის, პეკინის უნივერსიტეტებისა და თავად Insilico-ს სამეცნიერო ლაბორატორიებში.

სამეცნიერო ანალიტიკოსი მათიას ბასტიანი ხაზს უსვამს ექსპერიმენტის სიზუსტეს: „ექვსივე დამოუკიდებელმა ალგორითმმა პაციენტების ცილოვანი სტრუქტურა ბიოლოგიურად უფრო ახალგაზრდად შეაფასა.“ მკურნალობის მეოთხე კვირის თავზე პრეპარატის მიმღებ ჯგუფში ბიოლოგიური ასაკის საშუალოდ 3-დან 4 წლამდე კლება დაფიქსირდა პლაცებოს ჯგუფთან შედარებით.

ერთ-ერთმა დამოუკიდებელმა მოდელმა ცალკეულ შემთხვევებში 6 წლამდე გაახალგაზრდავების მარკერებიც კი დააფიქსირა. მეცნიერები განმარტავს, რომ ეს შედეგი ფიზიკურ გაახალგაზრდავებას არ ნიშნავს, თუმცა ადასტურებს, რომ სისხლში ცილების კომბინაცია იმ მდგომარეობას დაუბრუნდა, რომელიც ბევრად ახალგაზრდა ორგანიზმისთვის არის დამახასიათებელი.

დამოუკიდებელი ექსპერტები მიღებულ მონაცემებს უაღრესად იმედისმომცემ სიგნალად აფასებს, თუმცა გადაჭარბებული ოპტიმიზმისგან თავის შეკავებას ურჩევს საზოგადოებას. მათი შეფასებით, 42 პაციენტისგან შემდგარი შერჩევა საკმაოდ მცირეა გლობალური სამედიცინო დასკვნებისთვის. გარდა ამისა, პრეპარატი ჯერ არ გამოცდილა ჯანმრთელ ადამიანებზე, რაც დამატებით კლინიკურ ეტაპებს მოითხოვს.

სამედიცინო სფეროს წარმომადგენლები აღნიშნავს, რომ გენერაციული მოდელების გამოყენება ფარმაციაში წამლების შექმნის ციკლს წლების ნაცვლად თვეებამდე ამოკლებს. Rentosertib სწორედ იმით არის გამორჩეული, რომ მისი მოლეკულური სტრუქტურა თავიდან ბოლომდე ალგორითმებმა დააპროექტა, რამაც ლაბორატორიული კვლევების ხარჯები მინიმუმამდე შეამცირა და კლინიკური გამოცდების დაწყება დააჩქარა.

ბიოლოგიური მარკერების გაზომვა ეფუძნება სისხლის პლაზმაში ათასობით კონკრეტული პროტეინის რაოდენობრივ ცვლილებას. ალგორითმები ადარებს ამ მაჩვენებლებს გლობალურ მონაცემთა ბაზებს და ადგენს უჯრედული დაზიანების ხარისხს, რაც ტრადიციული დიაგნოსტიკური მეთოდებით აქამდე შეუძლებელი იყო და დიდ დროს მოითხოვდა.

კვლევის ავტორები მიუთითებს, რომ ანთებითი პროცესების ჩახშობა პირდაპირ კავშირშია უჯრედული რეგენერაციის გააქტიურებასთან. პრეპარატმა შეამცირა ფიბროზული კერების ზრდა, რამაც ორგანიზმს საშუალება მისცა, დაეწყო ქსოვილების თვითაღდგენის ბუნებრივი მექანიზმები და დაებრუნებინა მეტაბოლური ბალანსი უჯრედულ დონეზე.

კომპანიის წარმომადგენლები აცხადებს, რომ მომდევნო ეტაპზე იგეგმება გაფართოებული კლინიკური კვლევების დაწყება ასობით პაციენტის მონაწილეობით. ეს პროცესი შესაძლებლობას მისცემს მკვლევარებს, უფრო ზუსტად შეისწავლოს პრეპარატის გრძელვადიანი გავლენა დაბერების პროცესებზე, შეაფასოს უჯრედული მეტაბოლიზმის დინამიკა და დაადგინოს მიღებული თერაპიული ეფექტის მდგრადობა 2026 წლის განმავლობაში.

გერონტოლოგიის წამყვანი სპეციალისტები ხაზს უსვამს, რომ დაბერების საწინააღმდეგო პრეპარატების შეფასება მოითხოვს უსაფრთხოების უმაღლესი სტანდარტების დაცვას. ნებისმიერმა მოლეკულურმა ჩარევამ, რომელიც უჯრედულ გაყოფას ასტიმულირებს, შესაძლოა გვერდითი ეფექტები გამოიწვიოს, ამიტომ კლინიკური დაკვირვება რამდენიმე წელიწადს გაგრძელდება.

სპეციალისტები თანხმდება, რომ ბიოლოგიური დაბერების საწინააღმდეგო თერაპიის განვითარება უახლოეს ათწლეულში გლობალური მედიცინის ცენტრალური მიმართულება გახდება. ხელოვნური ინტელექტისა და მოლეკულური ბიოლოგიის შერწყმა ქმნის უნიკალურ პლატფორმას ისეთი ქრონიკული დაავადებების დასამარცხებლად, რომლებიც აქამდე უკურნებლად მიიჩნეოდა.