ტექნოლოგიური კომპანიები კოსმოსში AI დატა-ცენტრების მშენებლობაში ეჯიბრებიან ერთმანეთს
SpaceX-მა 2 თებერვალს დაადასტურა ილონ მასკის საკუთრებაში მყოფი AI კომპანია xAI-ს შთანთქმა, რითაც მილიარდერის ორი უმსხვილესი საწარმო დაახლოებით $1.25 ტრილიონის ღირებულების ერთიან სტრუქტურაში გაერთიანდა, აქციების სავარაუდო საწყისი საჯარო განთავსების მოლოდინში. შერწყმა მოჰყვა 30 იანვარს ფედერალურ საკომუნიკაციო კომისიაში შეტანილ განაცხადს, რომელშიც ერთ მილიონამდე სატელიტის გაშვების ნებართვა იყო მოთხოვნილი — ორბიტალური დატა-ცენტრების ფუნქციით, რომლებიც პრაქტიკულად უწყვეტ მზის ენერგიას გამოიყენებენ.
"გრძელვადიან პერსპექტივაში კოსმოსური AI ცალსახად ერთადერთი გზაა მასშტაბირებისთვის", — განაცხადა მასკმა კომპანიის შიდა მემორანდუმში და დაამატა, რომ 30-36 თვეში კოსმოსი AI-სთვის "ეკონომიკურად ყველაზე ხელსაყრელ ადგილად" გადაიქცევა.
გლობალური მოთამაშეები ორბიტალურ რბოლაში ჩაერთვნენ
Google-მა 2025 წლის ნოემბერში წარმოადგინა პროექტი Suncatcher — კვლევითი ინიციატივა მზის ბატარეებზე მომუშავე სატელიტებზე ტენზორული პროცესორების განთავსებისთვის. კომპანია პროტოტიპი სატელიტების გაშვებას 2027 წლის დასაწყისში გეგმავს Planet-თან თანამშრომლობით, იმ მიზნით გამოიყენოს მზის სინათლე, რომელსაც ორბიტალური მზის პანელები მიწისზედა ანალოგებზე რვაჯერ ეფექტურად აქცევს ენერგიად.
Phantom Space კომპანია SpaceX-ის თანადამფუძნებლის ჯიმ კანტრელის ხელმძღვანელობით ავითარებს Phantom Cloud-ს — 66 სატელიტისგან შემდგარ ჯგუფს, რომელიც ღრუბლოვან გამოთვლებსა და მონაცემთა შენახვას ორბიტაზე უზრუნველყოფს. "ჩვენ გვსურს შევავსოთ ის, რასაც Starlink აკეთებს, — განუცხადა კანტრელმა SpaceNews-ს. — გვსურს ყურადღება მანქანებზე გავამახვილოთ და არა ადამიანთაშორისი კომუნიკაციის ბაზარზე".
ინდოეთში ჩენაის კომპანია Agnikul Cosmos-მა 12 თებერვალს გამოაცხადა პარტნიორობა ღრუბლოვან პროვაიდერ NeevCloud-თან, AI დატა-ცენტრების დაბალ ორბიტაზე განთავსებისთვის Agnikul-ის რაკეტების ზედა საფეხურის გამოყენებით. პირველი საპილოტე პროექტის გაშვება 2026 წლის ბოლომდე იგეგმება, პერსპექტივაში კი სამი წლის განმავლობაში 600-ზე მეტ ორბიტალურ პერიფერიულ დატა-ცენტრამდე მასშტაბირება.
ექსპერტები ტექნიკურ შეშფოთებას გამოხატავენ
მიუხედავად პოზიტიური დინამიკისა, დარგის ანალიტიკოსები და კოსმოსის ექსპერტები სკეპტიციზმს გამოხატავენ პროექტების ახლო მომავალში განხორციელებადობის მიმართ. დილან ტეილორმა, Voyager Technologies-ის გენერალურმა დირექტორმა, CNBC-სთვის მიცემულ ინტერვიუში განაცხადა, რომ გაგრილება "სერიოზულ ბარიერად" რჩება, რადგან კოსმოსში სითბოს გაცილება მხოლოდ გამოსხივებით ხდება — იქ არ არსებობს გარემო სითბოს გადასაცემად.
ჰიუ ლუისმა, ბირმინგემის უნივერსიტეტის კოსმოსური ნარჩენების ექსპერტმა, მილიონი სატელიტის განთავსების წინადადებები "გარკვეულწილად ოპტიმისტურად, ნაადრევად და პოტენციურად გულუბრყვილოდ" შეაფასა, განსაკუთრებით უსაფრთხოებისა და მდგრადობის კუთხით.
სხვა პრობლემებს შორისაა რადიაცია, რომელიც ელექტრონიკას ანგრევს, მძიმე გამოთვლითი აღჭურვილობის გაშვების ღირებულება, ასევე ორბიტალური ობიექტების ფიზიკურად შეკეთებისა თუ მოდერნიზაციის შეუძლებლობა. სატელიტური ინდუსტრიის ანალიტიკოსი ტიმ ფარარი ეჭვქვეშ აყენებს, რომ SpaceX-ს 2028 წლის ბოლომდე ექნება საკმარისი სარაკეტო სიმძლავრეები დატა-ცენტრ-სატელიტების მნიშვნელოვანი რაოდენობის განსათავსებლად.
პროექტების მხარდამჭერები ამტკიცებენ, რომ ორბიტალური გამოთვლები უნიკალურ უპირატესობებს სთავაზობს: შეუზღუდავ მზის ენერგიას, გამოსხივებით პასიურ გაგრილებას, ტერიტორიული შეზღუდვების არარსებობას და ვაკუუმში ლაზერული არხებით ოპტიკურ-ბოჭკოვანზე უფრო სწრაფ მონაცემთა გადაცემას. "სკეპტიციზმის დიდი ნაწილი სავარაუდოდ ექსპონენციალური ზრდის ეფექტების არასაკმარისი შეფასებითაა გამოწვეული", — აღნიშნა პლანეტოლოგმა ფილ მეცგერმა.
