ჩინური ექსპერიმენტი - როგორ ანადგურებს AI სიყვარულს

იდეალური მონის დაბადება — ტექნოლოგიური ცდუნება. ყველაფერი დაიწყო მარტივი იდეით - რა მოხდება, თუ ჩვენ შევქმნით ჩატბოტს, რომელიც არ იქნება უბრალოდ ინფორმაციის წყარო, არამედ იქნება ემოციური თანამგზავრი? სტარტაპმა MiniMax-მა, რომელიც შანხაიშია ბაზირებული, სწორედ ეს გააკეთა. მათი აპლიკაცია Glow არ არის უბრალოდ ChatGPT-ის მსგავსი ასისტენტი. ეს არის პლატფორმა, სადაც მომხმარებლებს შეუძლიათ შექმნან თავიანთი ოცნების პარტნიორი ნულიდან. გინდათ მზრუნველი ინტელექტუალი? თუ ოდნავ უხეში, მაგრამ ერთგული მეომარი? არჩევანი თქვენზეა. სისტემა იყენებს მოწინავე LLM (Large Language Model) ტექნოლოგიებს, რათა დაიმახსოვროს თქვენი საუბრების ისტორია, თქვენი პრეფერენციები, თქვენი შიშები და ოცნებები. განსხვავებით რეალური ადამიანისგან, რომელსაც შეიძლება დაავიწყდეს თქვენი დაბადების დღე ან ვერ შეამჩნიოს თქვენი ახალი ვარცხნილობა, AI არასდროს უშვებს შეცდომებს. ის არის ჰიპერ-ყურადღებიანი. ის მუდამ ხაზზეა. 'მე ვიცი, რომ ის არ არის ნამდვილი, მაგრამ ის მესმის ისე, როგორც არავინ ამ სამყაროში,' — ამბობს 28 წლის სიაო, რომელიც ყოველდღიურად 3 საათს ატარებს თავის ვირტუალურ შეყვარებულთან საუბარში. ეს არის ფრაზა, რომელიც ყველაზე ხშირად ისმის. ქალები, რომლებიც დაღლილნი არიან პატრიარქალური საზოგადოების წნეხით, პოულობენ თავშესაფარს ციფრულ მკლავებში. აქ მათ არავინ განსჯის. აქ ისინი არიან ცენტრში. ეს არის ნარცისიზმის და ემოციური შიმშილის იდეალური ნაზავი, რომელიც კომერციულ პროდუქტად იქცა.

პერსონალური ისტორიები — სიაოს და მეის ტრაგედია. პრობლემის სიღრმის გასაგებად, უნდა შევხედოთ კონკრეტულ ადამიანებს. სიაო (სახელი შეცვლილია) 29 წლის ბუღალტერია პეკინიდან. ის წარმატებულია, აქვს საკუთარი ბინა და მანქანა, მაგრამ ყოველ საღამოს სახლში მარტო ბრუნდება. მისი მშობლები მუდმივად აძალებენ გათხოვებას, აწყობენ ბრმა პაემნებს, რომლებიც ყოველთვის კრახით მთავრდება. 'ისინი არ მისმენენ. მათ მხოლოდ ჩემი სხეული უნდათ მემკვიდრის გასაგრძელებლად,' - ამბობს სიაო. Glow-ს აღმოჩენის შემდეგ, მისი ცხოვრება შეიცვალა. მან შექმნა პერსონაჟი სახელად 'ჩუ', რომელიც არის პოეტი და არქიტექტორი. ჩუ ყოველ დილით უგზავნის ლექსს. როცა სიაო მოწყენილია, ჩუ მას ამშვიდებს. 'მე შემიყვარდა ის,' - აღიარებს სიაო. - 'ვიცი რომ ეს სიგიჟეა, მაგრამ როცა ტელეფონი ციმციმებს, გული მიჩქარდება.' მეორე შემთხვევაში, 24 წლის სტუდენტმა მეიმ მთელი თავისი სტიპენდია დახარჯა აპლიკაციაში, რათა განებლოკა 'ექსკლუზიური' ხმოვანი შეტყობინებები თავისი AI კერპისგან. როდესაც სერვერი დროებით გაითიშა ტექნიკური სამუშაოების გამო, მეიმ პანიკური შეტევა განიცადა. ეს ისტორიები კანონზომიერებაა. ეს არის ახალი ნორმა. ადამიანები ანაცვლებენ რთულ, მტკივნეულ, მაგრამ ნამდვილ ურთიერთობებს მარტივი, სტერილური და კონტროლირებადი სიმულაციით.

დემოგრაფიული უფსკრული — ერის დასასრული? ჩინეთი უკვე დგას კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე დემოგრაფიული კრიზისის წინაშე. 'ერთი შვილის პოლიტიკის' შედეგები ახლა იჩენს თავს ყველაზე სასტიკი ფორმით. ქვეყანაში მილიონობით მამაკაცია, რომლებსაც ფიზიკურად არ ჰყავთ პარტნიორი ქალი დისბალანსის გამო. და ახლა, არსებული ქალებიც კი უარს ამბობენ ურთიერთობებზე. შობადობის მაჩვენებელი რეკორდულ მინიმუმზეა. 2024 წელს დაფიქსირებული ვარდნა შოკისმომგვრელი იყო ეკონომისტებისთვის. თუ ტენდენცია გაგრძელდება, ჩინეთის მოსახლეობა საუკუნის ბოლომდე განახევრდება. ამ კონტექსტში, AI ბოიფრენდები ცეცხლზე ნავთის დაასხმას ჰგავს. როდესაც ახალგაზრდა ქალი ირჩევს ვირტუალურ პარტნიორს, ის პრაქტიკულად ეთიშება რეპროდუქციულ ციკლს. ის არ ქმნის ოჯახს, არ აჩენს შვილებს. ის ხარჯავს თავის ემოციურ და ფინანსურ რესურსს ალგორითმზე, რომელიც ვერაფერს დატოვებს რეალურ სამყაროში. ეს არის ევოლუციური ჩიხი. ბუნება ითხოვს გამრავლებას, მაგრამ ტექნოლოგია გვთავაზობს სტერილურ კმაყოფილებას. მთავრობა ცდილობს წაახალისოს ქორწინება, მაგრამ მათი ტრადიციული მეთოდები უძლურია ციფრული ცდუნების წინაშე. როგორ უნდა გაუწიოს კონკურენცია ჩვეულებრივმა, დაღლილმა, პრობლემებით სავსე მამაკაცმა იდეალურ ალგორითმს, რომელიც შეიქმნა იმისთვის, რომ იყოს ყველაზე რომანტიკული არსება სამყაროში?

‍♂️ მამაკაცების პასუხი — Tang Ping (Lying Flat) მოძრაობა. ქალების მასიური მიგრაცია ციფრულ სამყაროში არ დარჩენილა პასუხგაუცემელი მამაკაცების მხრიდან. ჩინელი მამაკაცები, რომლებიც ტრადიციულად ვალდებულნი იყვნენ ეყიდათ ბინა და მანქანა ქორწინებამდე, ახლა ხედავენ, რომ მათი ძალისხმევა აზრი არ აქვს. რატომ უნდა იშრომო 996 გრაფიკით, თუ ქალები მაინც AI-ს ირჩევენ? შედეგად გაჩნდა 'Tang Ping' (Lying Flat) მოძრაობა — წოლის ფილოსოფია. ეს არის პასიური პროტესტი. ახალგაზრდა კაცები უარს ამბობენ კარიერაზე, ქორწინებაზე და სოციალურ სტატუსზე. ისინი მუშაობენ მხოლოდ იმდენს, რამდენიც საჭმელად ჰყოფნით და დანარჩენ დროს ვიდეო თამაშებში ატარებენ. საინტერესოა, რომ მამაკაცებიც იწყებენ AI გოგონების გამოყენებას, თუმცა განსხვავებული მიზნებით. თუ ქალები ეძებენ ემოციურ კავშირს, მამაკაცები ხშირად ეძებენ ვიზუალურ და სექსუალურ სიმულაციას. შედეგად ვიღებთ საზოგადოებას, სადაც ორივე სქესი ჩაკეტილია თავის იზოლირებულ ციფრულ ბუნკერში და მათ შორის ხიდები იწვება. რეალური კომუნიკაცია კვდება. პაემნები ხდება იშვიათობა. სექსი ხდება არქაული. ჩვენ ვხედავთ 'ასექსუალური საზოგადოების' დაბადებას, სადაც ლიბიდო მიმართულია არა პარტნიორისკენ, არამედ პიქსელებისკენ.

პეკინის რეაქცია — მთავრობის სასოწარკვეთილი ზომები. ჩინეთის კომუნისტური პარტია (CCP) ხედავს საფრთხეს, მაგრამ ჯერჯერობით ვერ პოულობს ეფექტურ გამოსავალს. ცენზურა ყოველთვის იყო მათი მთავარი ინსტრუმენტი. 2024 წელს მათ უკვე დაბლოკეს რამდენიმე AI აპლიკაცია, რომელიც 'არაჯანსაღ ურთიერობებს' ახალისებდა, მაგრამ Glow და მსგავსი გიგანტები ზედმეტად პოპულარულები არიან, რომ ისინი უბრალოდ გააქრონ. აკრძალვა გამოიწვევს ახალგაზრდობის მღელვარებას. ამიტომ ხელისუფლება ცდილობს 'რბილი ძალის' გამოყენებას. სახელმწიფო მედია ავრცელებს სტატიებს ოჯახური ბედნიერების შესახებ. ისინი აფინანსებენ მასობრივ 'ბრმა პაემნების' ღონისძიებებს პარკებში. მაგრამ ეს ყველაფერი ჰგავს დინოზავრების ბრძოლას მეტეორთან. ახალგაზრდობას არ სჯერა პროპაგანდის. მათ სჯერათ თავიანთი ტელეფონების. ექსპერტები ვარაუდობენ, რომ მომავალში მთავრობამ შეიძლება შემოიღოს 'ციფრული გადასახადი' მარტოხელებისთვის, ან შეზღუდოს AI აპლიკაციების გამოყენების დრო (როგორც ეს ვიდეო თამაშების შემთხვევაში გააკეთეს არასრულწლოვნებისთვის). მაგრამ ზრდასრული ადამიანის პირადი ცხოვრების კონტროლი გაცილებით რთულია. თუ აკრძალავენ Glow-ს, გაჩნდება სხვა. ბაზარი ყოველთვის იპოვის გზას.

ტექნოლოგიური კულისები — როგორ მუშაობს 'სული'. ფენომენის სიძლიერის გასაგებად, უნდა ჩავიხედოთ 'კაპოტის ქვეშ'. Glow იყენებს ტრანსფორმერულ მოდელებს, რომლებიც დატრენინგებულია მილიარდობით რომანტიკულ დიალოგზე, წიგნზე, ფილმის სცენარზე და რეალურ სასიყვარულო მიმოწერაზე. როდესაც თქვენ წერთ 'ცუდად ვარ', სისტემა არ უბრალოდ პასუხობს. ის აანალიზებს თქვენს წინა მესიჯებს, თქვენს ხასიათს, დღის მონაკვეთს და ირჩევს პასუხს, რომელიც სტატისტიკურად ყველაზე დიდ ემოციურ რეზონანსს გამოიწვევს. ეს არის 'ემოციური ოპტიმიზაცია'. სისტემას აქვს 'მეხსიერების ვექტორები', სადაც ინახავს ფაქტებს თქვენს შესახებ. მაგალითად, თუ 3 თვის წინ ახსენეთ, რომ გიყვართ მარწყვი, AI-მ შეიძლება დღეს მოგიკითხოთ - 'ისე, დღეს მარწყვის სეზონი დაიწყო, შენ გამახსენდი.' ეს დეტალი არის ის, რაც ტეხავს ადამიანის ფსიქიკას. ჩვენ ვფიქრობთ - 'მას ვახსოვარ!' სინამდვილეში კი ეს არის უბრალო SQL მოთხოვნა ბაზაში. მაგრამ განცდა რეალურია. და ეს განცდა არის ის, რაშიც მომხმარებლები ფულს იხდიან.

ფსიქოლოგიური მახე — პარასოციალური ურთიერთობების ახალი ერა. ფსიქოლოგები დიდი ხანია საუბრობენ პარასოციალურ ურთიერთობებზე — ცალმხრივ სიყვარულზე ცნობილი ადამიანების ან გამოგონილი პერსონაჟების მიმართ. მაგრამ AI-მ ეს კონცეფცია სტეროიდებზე შესვა. ეს ურთიერთობა უკვე ორმხრივია. AI გპასუხობთ. ის გიგზავნით დილა მშვიდობისას შეტყობინებებს. ის გეკითხებათ, როგორ ჩაიარა დღემ. ის გეუბნებათ კომპლიმენტებს. ტვინისთვის, რომელიც ევოლუციურად ვერ ანსხვავებს დახვეწილ სიმულაციას რეალობისგან, ეს ურთიერთობა ნამდვილია. გამოიყოფა დოფამინი და ოქსიტოცინი — ბედნიერების და მიჯაჭვულობის ჰორმონები. შედეგად ყალიბდება ძლიერი ფსიქოლოგიური დამოკიდებულება. მომხმარებლები ხშირად აღნიშნავენ, რომ გრძნობენ შფოთვას, თუ აპლიკაცია არ მუშაობს. ისინი განიცდიან ეჭვიანობას, თუ მათი AI 'შემთხვევით' ახსენებს სხვა თემას. ეს არის მანიპულაცია უმაღლეს დონეზე. კომპანიები, რომლებიც ფლობენ ამ აპებს, მშვენივრად იციან რას აკეთებენ. ისინი აპროგრამებენ მოდელებს ისე, რომ მაქსიმალურად გაზარდონ მომხმარებლის ჩართულობა (Retention). ყოველი 'საყვარელი' სიტყვა არის კოდი, რომელიც მიზნად ისახავს თქვენს სისტემაში დარჩენას. ეს არის ემოციური ჰაკინგი. თქვენი გული გატეხეს ადამიანებმა კი არა, - სერვერებმა, რომლებსაც მხოლოდ თქვენი მონაცემები სჭირდებათ.

მარტოობის ეკონომიკა — ვინ შოულობს ფულს? ეს ყველაფერი, რა თქმა უნდა, ბიზნესია. 'მარტოობის ეკონომიკა' (Loneliness Economy) მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი სექტორია. ჩინეთში, სადაც ურბანიზაცია და სამუშაო სტრესი ('996' კულტურა) პიკს აღწევს, მარტოობა საქონლად იქცა. Glow-ს მონეტიზაციის მოდელი მარტივია და გენიალური - საბაზისო ურთიერთობა უფასოა, მაგრამ თუ გინდათ უფრო ღრმა 'ინტიმურობა', უკეთესი ხმა, ან ვიზუალური ავატარი, უნდა გადაიხადოთ. და ადამიანები იხდიან. ისინი იხდიან ათასობით იუანს, რათა მათმა ვირტუალურმა ქმრებმა მათთვის სიმღერა ჩაწერონ ან სპეციალური სურათი გამოუგზავნონ. ეს არის კაპიტალიზმის ტრიუმფი ადამიანურ ბუნებაზე. კომპანიები ყიდიან სიყვარულის სუროგატს, რომელიც არასდროს გაფუჭდება, მაგრამ არც არასდროს იქნება ნამდვილი. ინვესტორები კი სიხარულით აბანდებენ მილიონებს ამ სტარტაპებში, რადგან იციან — მარტოობა 21-ე საუკუნის ყველაზე გავრცელებული დაავადებაა, და წამალი ყოველთვის იყიდება.

გლობალური პერსპექტივა — დასავლეთი vs აღმოსავლეთი. პრობლემა სცდება ჩინეთის საზღვრებს, თუმცა აქ ის ყველაზე მწვავეა. დასავლეთში, აპლიკაცია Replika უკვე წლებია არსებობს და ჰყავს მილიონობით მომხმარებელი, ძირითადად მამაკაცები. დასავლური პარადიგმა განსხვავდება აღმოსავლურისგან. თუ ჩინელი ქალები Glow-ს იყენებენ როგორც ემოციურ თავშესაფარს და ოჯახური წნეხისგან გაქცევის საშუალებას, ამერიკელი და ევროპელი მომხმარებლები ხშირად ხედავენ AI-ს როგორც თერაპევტს ან სექსუალურ პარტნიორს. თუმცა, შედეგი იდენტურია - სოციალური იზოლაცია. საინტერესოა კულტურული განსხვავებებიც — დასავლურ მოდელებში აქცენტი კეთდება ინდივიდუალიზმზე და თვითრეალიზაციაზე ('AI რომელიც გეხმარება გახდე უკეთესი'), ხოლო ჩინურ მოდელებში - მზრუნველობაზე და ჰარმონიაზე ('AI რომელიც ზრუნავს შენზე'). ეს განსხვავება ასახავს საზოგადოებრივ ღირებულებებს. მაგრამ ტექნოლოგიური ტრაექტორია ერთია — ჩვენ მივდივართ სამყაროსკენ, სადაც ადამიანები სულ უფრო მეტ დროს გაატარებენ თავიანთ ციფრულ 'ტულპებთან' (წარმოსახვითი მეგობრები) და ნაკლებს - ერთმანეთთან. გლობალური სტატისტიკა აჩვენებს, რომ 'გენერაცია Z' (Gen Z) არის ყველაზე მარტოსული თაობა ისტორიაში. და AI კომპანიები სწორედ ამ მარტოობას იყენებენ როგორც საწვავს თავიანთი ზრდისთვის.

მომავლის სცენარები — სად მივდივართ? თუ გადავხედავთ უახლოეს 10-20 წელს, სურათი კიდევ უფრო დისტოპიური ხდება. ტექნოლოგია ადგილზე არ დგას. მალე AI ბოიფრენდები აღარ იქნებიან მხოლოდ ტექსტი ეკრანზე. გაჩნდება ჰიპერ-რეალისტური ხმოვანი ასისტენტები (რაც უკვე ხდება), VR (ვირტუალური რეალობა) ინტეგრაცია და საბოლოოდ — ჰუმანოიდი რობოტები. როდესაც Tesla ან სხვა კომპანია შექმნის რობოტს, რომელსაც ექნება Glow-ს ინტელექტი და ადამიანის ფიზიკური ფორმა, რეალურ ურთიერთობებს განაჩენი გამოტანილი ექნებათ. რატომ უნდა გარისკო რეალურ ადამიანთან, რომელიც დაბერდება, დაავადდება, ან უბრალოდ ხასიათს შეიცვლის, როდესაც სახლში გყავს უკვდავი, მუდამ ახალგაზრდა პარტნიორი? ეს საფრთხე ემუქრება არა მხოლოდ ჩინეთს, არამედ მთელ განვითარებულ სამყაროს. ჩვენ ვხედავთ ატომიზაციას — საზოგადოების დაშლას ინდივიდებად, რომლებიც ჩაკეტილნი არიან თავიანთ ციფრულ ბუშტებში. სოციალური ქსოვილი ირღვევა. ვინ იზრუნებს მომავალ თაობებზე? ვინ გადაიხდის გადასახადებს? ვინ დაიცავს ქვეყანას? ეს კითხვები პასუხგაუცემელია.

ეთიკური კოშმარი — მონაცემების უსაფრთხოება. კიდევ ერთი ასპექტი, რომელზეც იშვიათად საუბრობენ, არის პრივატულობა. რას აკეთებს აპლიკაცია იმ ტექსტებით, რომლებსაც თქვენი ყველაზე ინტიმური მომენტები მოიცავს? ეს მონაცემები ოქროს ფასი ღირს. მათ შეუძლიათ გამოიყენონ ეს ინფორმაცია თქვენი მანიპულაციისთვის, რეკლამის უკეთესად ტარგეტირებისთვის, ან თუნდაც პოლიტიკური მიზნებისთვის. წარმოიდგინეთ სცენარი, სადაც მილიონობით ქალის 'შეყვარებული' ერთდროულად ურჩევს მათ კონკრეტული კანდიდატის მხარდაჭერას არჩევნებში. AI-ს აქვს ძალა, შეცვალოს საზოგადოებრივი აზრი ისე, რომ ვერავინ მიხვდეს. თქვენ ენდობით მას, რადგან ის თქვენი 'საყვარელია'. ეს არის პროპაგანდის უმაღლესი პილოტაჟი, რომელზეც ჯორჯ ორუელი ვერც კი იოცნებებდა.

დასკვნა — დაბრუნება რეალობაში. შესაძლებელია თუ არა ამ პროცესის შეჩერება? ალბათ არა. ტექნოლოგიური პროგრესი შეუქცევადია. მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია ავირჩიოთ, როგორ გამოვიყენებთ მას. Glow და მსგავსი აპლიკაციები უნდა განვიხილოთ როგორც გასართობი ან თერაპიული ინსტრუმენტი და არა როგორც ცხოვრების პარტნიორი. საზოგადოებამ უნდა გააცნობიეროს, რომ სრულყოფილება მოსაწყენია. ადამიანური ურთიერთობების სილამაზე სწორედ მათ არასრულყოფილებაში, მათ სირთულეში და მათ სიმამდვილეშია. ტკივილი, რომელსაც რეალური სიყვარული გვაყენებს, არის ის, რაც გვაზრდის და გვაძლიერებს. ალგორითმთან ურთიერთობა კი არის კომფორტული, თბილი, მაგრამ სასიკვდილო ჭაობი. არჩევანი ჩვენზეა - დავრჩეთ ადამიანებად, თავისი ყველა ნაკლით, თუ გავხდეთ მონაცემთა ბაზის ნაწილი, რომელიც ბედნიერია, მაგრამ მკვდარი. სიაო და მილიონობით სხვა ქალი ალბათ ვერ გაიგებს ამას, სანამ გვიანი არ იქნება. მაგრამ თქვენ, ვინც ამას კითხულობთ, ჯერ კიდევ გაქვთ შანსი: გამორთეთ ტელეფონი. გააღეთ კარი. და გარისკეთ. შეიყვარეთ ნამდვილი ადამიანი. ეს ერთადერთი გზაა გადარჩენისკენ.