სიმართლის ძიების პროცესში სემელვეისი დეტალურად აკვირდებოდა საავადმყოფოს ყოველდღიურ რუტინას და ცდილობდა გამოერიცხა ყველა შესაძლო მიზეზი. ექიმების განყოფილება ბევრად უფრო მომაკვდინებელი აღმოჩნდა, ვიდრე ბებიაქალების, რაც ლოგიკას ეწინააღმდეგებოდა, რადგან ექიმებს უკეთესი განათლება და მეტი რესურსი ჰქონდათ. ორ განყოფილებას შორის სხვაობის დადგენა რთული ჩანდა, რადგან სამედიცინო ხელმძღვანელობა ამ მაჩვენებლებს შემთხვევითობას ან ჰაერის მავნე გავლენას, ე.წ. მიაზმებს აწერდა. სემელვეისმა შეამოწმა პაციენტების წოლის პოზა, ოთახების განათება, ვენტილაცია, კვების რაციონი და მღვდლის გავლის მარშრუტიც კი, რომელიც გარდაცვლილი ქალებისთვის ბოლო რიტუალის შესასრულებლად ზარების რეკვით მოდიოდა. მან იფიქრა, რომ მღვდლის გამოჩენა და ზარის ხმა დედებში ფსიქოლოგიურ სტრესსა და შიშს იწვევდა, რაც მათ იმუნიტეტს ასუსტებდა. მან დროებით შეცვალა კიდეც მღვდლის მარშრუტი და სთხოვა მას, ხმაურის გარეშე შესულიყო პალატაში. მიუხედავად ამისა, სიკვდილიანობა არ მცირდებოდა და პირველი კლინიკა კვლავ დედების ნამდვილ სასაფლაოდ რჩებოდა. სემელვეისი ხედავდა, რომ ტრადიციული სამედიცინო ახსნა, რომელიც დაავადებებს სხეულში სითხეების დისბალანსით ან ცუდი ატმოსფეროთი ხსნიდა, არანაირ შედეგს არ იძლეოდა და პრობლემა სხვაგან უნდა ყოფილიყო.
ორ კლინიკას შორის არსებული სხვაობა და მოსახლეობის შიში
ვენის მოსახლეობამ და განსაკუთრებით ორსულმა ქალებმა კარგად იცოდნენ საავადმყოფოს პირველი კლინიკის საშინელი რეპუტაცია. დედები მუხლმოდრეკით იხვეწებოდნენ, რომ ისინი ექიმების განყოფილებაში არ გადაეყვანათ და ბებიაქალების მეთვალყურეობის ქვეშ, მეორე კლინიკაში დაეტოვებინათ. ზოგიერთი ქალი საავადმყოფოს გზაზე განზრახ აჭიანურებდა მშობიარობას და პირდაპირ ქუჩაში აჩენდა შვილს. მათთვის ქუჩის ცივ ქვაფენილზე, ყოველგვარი სამედიცინო დახმარების გარეშე მშობიარობაც კი უფრო უსაფრთხო იყო, ვიდრე განათლებული ექიმების ხელში ჩავარდნა. სემელვეისს ეს ფაქტი მოსვენებას არ აძლევდა. იგი ხედავდა, რომ ქუჩაში მშობიარე ქალებს შორის სამშობიარო ცხელება თითქმის არ ვრცელდებოდა და მათი სიცოცხლე საფრთხეში არ ვარდებოდა. ეს დაკვირვება ეწინააღმდეგებოდა იმ დროის სამედიცინო დოგმებს, რომელთა მიხედვითაც დაავადება საავადმყოფოს შიდა ატმოსფეროსა და კლიმატის გამო იფეთქებდა. ექიმმა გააცნობიერა, რომ საიდუმლო იმ კონკრეტულ ქმედებებში იმალებოდა, რომლაც ექიმები და სტუდენტები ახორციელებდნენ, ხოლო ბებიაქალები არა. მან დაიწყო ყოველდღიური აქტივობების შედარება და მიხვდა, რომ ექიმების განათლების პროცესი მოიცავდა რაღაც ისეთს, რაც ბებიაქალების პრაქტიკაში არ არსებობდა.
კოლეტშკას ტრაგედია და პირველი რეალური მტკიცებულება
გადამწყვეტი მინიშნება სრულიად ტრაგიკული შემთხვევითობისგან მოვიდა, რომელმაც სემელვეისის თვალთახედვა სამუდამოდ შეცვალა. მისი მეგობარი და კოლეგა, სასამართლო მედიცინის პროფესორი იაკობ კოლეტშკა, სტუდენტებთან ერთად გვამის გაკვეთას ატარებდა, რა დროსაც ერთ-ერთმა სტუდენტმა მას თითი სკალპელით შემთხვევით გაუჭრა. რამდენიმე დღეში კოლეტშკა მძიმედ გახდა ავად და გარდაიცვალა. სემელვეისმა დეტალურად შეისწავლა მეგობრის გაკვეთის შედეგები და აღმოაჩინა, რომ მისი სიმპტომები, ორგანოთა დაზიანებები და სისხლის სურათი ზუსტად ემთხვეოდა იმ ქალების დაზიანებებს, რომლებიც პირველ კლინიკაში სამშობიარო ცხელებით იღუპებოდნენ. მეგობრის სიკვდილმა სემელვეისს ნათლად აჩვენა, რომ ინფექცია ორგანიზმში გარედან, ჭრილობის მეშვეობით შევიდა. ეს იმას ნიშნავდა, რომ დაავადება არ იყო გამოწვეული შინაგანი დისბალანსით, არამედ იგი გარედან შეტანილი კონკრეტული ნივთიერების შედეგს წარმოადგენდა. მან გააცნობიერა, რომ კოლეტშკას სხეულში სკალპელის პირიდან მოხვდა გვამური ნაწილაკები, რომლებმაც სისხლის მოწამვლა გამოიწვია. ეს იყო რევოლუციური მომენტი, რომელმაც სემელვეისს მისცა გასაღები საავადმყოფოში არსებული სიკვდილიანობის ასახსნელად.
იმ პერიოდში ვენის საავადმყოფოს ექიმები და სტუდენტები ყოველ დილით მუშაობას პათოლოგანატომიურ განყოფილებაში იწყებდნენ, სადაც წინა დღეს გარდაცვლილი ქალების გვამებს კვეთდნენ და სწავლობდნენ. გაკვეთის დასრულების შემდეგ, ისინი ხელებს მხოლოდ საპნით ან წყლით იბანდნენ, რაც გვამურ სუნსაც კი ვერ აშორებდა. ამის შემდეგ ისინი პირდაპირ სამშობიარო პალატებში შედიოდნენ ორსული ქალების გამოსაკვლევად და მშობიარობის მისაღებად. ბებიაქალები კი, რომლებიც მეორე კლინიკაში მუშაობდნენ, გვამების გაკვეთაში მონაწილეობას საერთოდ არ იღებდნენ. ისინი მხოლოდ ცოცხალ პაციენტებთან მუშაობდნენ და მათ განათლებაში ანატომიური პრაქტიკა არ შედიოდა. ამ ფაქტმა სემელვეისს დაანახა საზარელი რეალობა: სიკვდილის უხილავი გადამტანები თავად ექიმები იყვნენ. ისინი საკუთარი ხელებით, რომლებიც სიცოცხლის გადასარჩენად იყო განკუთვნილი, გვამებიდან ცოცხალ დედებთან ინფექციასა და სიკვდილს ატარებდნენ.
ქლორის ხსნარის ბრძანება და სიცოცხლის გადარჩენა
აღმოჩენის შემდეგ სემელვეისმა საავადმყოფოში ახალი, მკაცრი წესი შემოიღო. მან ყველა ექიმს, სტუდენტსა და პერსონალს უბრძანა, რომ პაციენტთან ყოველი შეხების წინ ხელები ქლორიანი კირის სპეციალური ხსნარით დაებანათ. ქლორი ეფექტურად აქრობდა გვამებისგან დარჩენილ მძაფრ სუნს, რაც სემელვეისის აზრით, გვამური ნაწილაკების სრული განადგურების ნიშანი იყო. შედეგმა ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. ხელების დაბანის წესის შემოღებიდან სულ რამდენიმე თვეში, პირველ განყოფილებაში სიკვდილიანობის მაჩვენებელი მკვეთრად დაეცა. 1847 წლის მაისამდე სიკვდილიანობა პირველ კლინიკაში თვრამეტ პროცენტს შეადგენდა, ხოლო 1848 წლისთვის ეს ციფრი 1.27 პროცენტამდე შემცირდა. სემელვეისმა ემპირიულად დაამტკიცა, რომ მარტივ ჰიგიენურ პროცედურას ათასობით დედის სიცოცხლის გადარჩენა შეეძლო. ეს იყო უდიდესი ტრიუმფი, რომელსაც წესით სამედიცინო სამყაროს მხრიდან აღიარება და აღფრთოვანება უნდა მოჰყოლოდა, თუმცა რეალობა ბევრად უფრო რთული და სასტიკი აღმოჩნდა.
სამედიცინო ელიტის რეაქცია სემელვეისის აღმოჩენაზე რადიკალურად უარყოფითი გამოდგა. იმ ეპოქაში მიკრობების თეორია ჯერ კიდევ არ არსებობდა, ამიტომ სემელვეისს არ შეეძლო მეცნიერულად, მიკროსკოპულ დონეზე აეხსნა, თუ რატომ მუშაობდა ხელების დაბანა. ექიმებისთვის იმის თქმა, რომ მათი ხელები სიკვდილის მიზეზი გახლდათ, მძიმე პირადი და პროფესიული შეურაცხყოფა იყო. პატივსაცემმა პროფესორებმა უარი თქვეს დაეჯერებინათ, რომ ისინი საკუთარი პაციენტების მკვლელები იყვნენ. მათთვის სოციალური სტატუსი, კლასობრივი სიამაყე და ტრადიციული ავტორიტეტი უფრო მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა, ვიდრე ახალგაზრდა ექიმის მიერ წარმოდგენილი სტატისტიკური მონაცემები. სემელვეისის იდეები უარყვეს, მას საჯაროდ დასცინოდნენ და გიჟადაც კი მიიჩნევდნენ. ექიმები აგრძელებდნენ ძველებურად მუშაობას და უარს აცხადებდნენ ხელების ქლორით დაბანაზე, რადგან მიაჩნდათ, რომ ჯენტლმენის ხელები არ შეიძლება იყოს ბინძური ან ინფექციის გადამტანი.
სამედიცინო სამყაროს წინააღმდეგობა და სემელვეისის გაძევება
სამედიცინო ხელმძღვანელობამ სემელვეისს საავადმყოფოში კონტრაქტი აღარ გაუგრძელა, რის გამოც იგი იძულებული გახდა ვენა დაეტოვებინა და ბუდაპეშტში დაბრუნებულიყო. მიუხედავად იმისა, რომ ბუდაპეშტის საავადმყოფოშიც მან სიკვდილიანობა მინიმუმამდე შეამცირა, სამეცნიერო საზოგადოება მის წერილებსა და პუბლიკაციებს კვლავ იგნორირებას უკეთებდა. სემელვეისის ფსიქიკურმა მდგომარეობამ გაუარესება დაიწყო. იგი ღიად ადანაშაულებდა ევროპელ კოლეგებს მკვლელობაში და თავის წერილებში მათ საჯაროდ თავს ესხმოდა. კოლეგების გულგრილობამ და ათასობით დედის უაზრო სიკვდილმა მისი ნერვული სისტემა მთლიანად გაანადგურა, რამაც იგი ღრმა დეპრესიასა და ფსიქიკურ აშლილობამდე მიიყვანა. მისი ქცევა გახდა იმპულსური, იგი ხშირად ქუჩაში აჩერებდა გამვლელებს და მოუწოდებდა მათ, ხელები დაებათ, რათა სიკვდილისგან გადარჩენილიყვნენ.
ტრაგიკული აღსასრული და ბედის ირონია
1865 წელს იგნაც სემელვეისი კოლეგებმა და ახლობლებმა მოტყუებით ვენის ერთ-ერთ ფსიქიატრიულ კლინიკაში გადაიყვანეს. მათ დაარწმუნეს იგი, რომ ახალ კლინიკაში სამუშაოდ მიდიოდა, თუმცა საგიჟეთში გამოკეტეს. როდესაც მან გააცნობიერა, თუ სად იმყოფებოდა და გაქცევა სცადა, თავშესაფრის დაცვამ იგი სასტიკად სცემა და დამამშვიდებელი პერანგით ბნელ საკანში გამოკეტა. ცემის შედეგად მან სხეულზე ჭრილობები მიიღო, რომელთაგან ერთ-ერთში ინფექცია შეიჭრა. ორი კვირის შემდეგ, ორმოცდაშვიდი წლის ასაკში, იგნაც სემელვეისი სისხლის მოწამვლით, პიემიით გარდაიცვალა. სიკვდილის მიზეზი გახდა ზუსტად ის ინფექცია, რომლის ხელებიდან ჩამობანასაც იგი მთელი ცხოვრების განმავლობაში სთხოვდა და ემუდარებოდა ექიმებს. ეს იყო ბედის უდიდესი და ტრაგიკული ირონია.
ლუი პასტერი და მიკრობების თეორიის ტრიუმფი
სემელვეისის გარდაცვალებიდან მხოლოდ რამდენიმე ათწლეულის შემდეგ მოხდა მისი იდეების სრული რეაბილიტაცია და აღიარება. ფრანგმა მეცნიერმა ლუი პასტერი-მა დაამტკიცა მიკრობების თეორია, რამაც მეცნიერული საფუძველი ჩაუყარა ინფექციების გავრცელების ახსნას. მოგვიანებით, ინგლისელმა ქირურგმა ჯოზეფ ლისტერმა დანერგა ანტისეპტიკის პრინციპები ქირურგიულ პრაქტიკაში, რამაც რევოლუცია მოახდინა მედიცინაში. სამეცნიერო საზოგადოებამ საბოლოოდ აღიარა, რომ სემელვეისი აბსოლუტურად მართალი იყო და მისი მეთოდი მიკროსკოპულ დონეზე სრულად დასაბუთდა. დღეს კაცობრიობა მას მედიცინის ისტორიაში ერთ-ერთ უდიდეს ფიგურად მიიჩნევს, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე ჰიგიენას და გადაარჩინა მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე. ეს ისტორიული ფაქტები საყოველთაოდ ცნობილ ენციკლოპედიურ წყაროებს, მათ შორის Wikipedia-ს მონაცემებს ეყრდნობა.
სემელვეისის ისტორია თვალნათლივ გვაჩვენებს, თუ რამდენად საშიში შეიძლება იყოს ინსტიტუციური სიბრმავე და ეგოიზმი მეცნიერებასა და მედიცინაში. ექიმებმა საკუთარი რეპუტაცია, კლასობრივი სიამაყე და სოციალური პრესტიჟი ათასობით ადამიანის სიცოცხლეზე მაღლა დააყენეს. ეს არის მაგალითი იმისა, რომ ზოგჯერ ყველაზე მარტივ და აშკარა აღმოჩენებს ყველაზე დიდი წინააღმდეგობა ხვდება, რადგან ისინი ადამიანებისგან საკუთარი შეცდომების აღიარებას და ძველი რწმენების მსხვრევას მოითხოვენ.
თანამედროვე ტექნოლოგიურ და სამეცნიერო სამყაროში სემელვეისის მემკვიდრეობა შეგვახსენებს, რომ ემპირიული მონაცემები და ფაქტები ყოველთვის უნდა იდგეს ინსტიტუციურ ავტორიტეტსა და პერსონალურ ეგოზე მაღლა. მეცნიერული პროგრესი მოითხოვს მუდმივ მზაობას, რათა კითხვის ნიშნის ქვეშ დავაყენოთ დამკვიდრებული დოგმები და მივიღოთ ახალი სიმართლე, რაც არ უნდა უხერხული ან მტკივნეული იყოს იგი ჩვენი სტატუსისთვის.
