🏢 Upwork-ის კვლევა: AI-ს გამო 60 მილიონი ამერიკელი ნახევარ განაკვეთზე

Upwork-ის ბოლო კვლევის თანახმად, ამერიკის შეერთებულ შტატებში 60 მილიონი ადამიანი, რაც ქვეყნის სამუშაო ძალის 39%-ს შეადგენს, ფრილანსერულ საქმიანობაშია ჩართული. კომპანიები ხელოვნური ინტელექტის დანერგვასთან ერთად სრულ განაკვეთზე დასაქმებულთა რაოდენობას ამცირებენ და მუშაობის დროებით რეჟიმებზე გადადიან, რაც საფრთხეს უქმნის ტრადიციულ დასაქმების ბაზარს.

Statista-ის საპროგნოზო ანგარიშის მიხედვით, 2027 წლისთვის ამერიკელი ფრილანსერების რაოდენობა 86 მილიონამდე გაიზრდება, რაც სამუშაო ძალის 50% იქნება. შრომის ბაზრის ეს ცვლილება ყველაზე სწრაფად ვრცელდება ისეთ სფეროებში, როგორიცაა მომხმარებელთა მომსახურება, კოპირაიტინგი, ფინანსური ანალიზი და პროგრამირება, სადაც ტექნოლოგიური პროგრესი შრომას აფასურებს.

ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტის სოციოლოგი, ალექსანდრეა რავენელი განმარტავს: „შრომის სტრუქტურა კარიერიდან გადადის კონკრეტულ სამუშაოზე, ბოლოს კი მცირე ანაზღაურებად დროებით დავალებაზე, რასაც ხელოვნური ინტელექტი კიდევ უფრო აჩქარებს.“ სოციოლოგის აზრით, დღეს არცერთი ინდუსტრია არ არის დაცული ამ პროცესისგან, რაც დასაქმებულთათვის სერიოზულ გამოწვევას წარმოადგენს.

Microsoft Research-ის წამყვანი მკვლევარი, მერი გრეი მიუთითებს, რომ ტექნოლოგია კომპანიებს სრული დასაქმების მოდელის დაშლაში ეხმარება, თუმცა ბიზნესი ამას მხოლოდ ხარჯების დასაზოგად აკეთებს. მკვლევარი მიიჩნევს, რომ სამუშაო ადგილების სრული გაქრობის ნაცვლად, კომპანიები მუდმივ თანამშრომლებს დროებითი კონტრაქტორებით ჩაანაცვლებენ, რითაც სრულ პასუხისმგებლობას მუშებს აკისრებენ.

2024 წელს ფინანსურმა კომპანია Klarna-მ ასობით მომხმარებელთა მომსახურების სპეციალისტი შეამცირა და ისინი ჩატბოტით ჩაანაცვლა. მომსახურების ხარისხის გაუარესების გამო, კომპანიამ ადამიანების დაბრუნება დაიწყო. მათ შტატის ნაცვლად Uber-ის მსგავსი დროებითი პლატფორმის საშუალებით ასაქმებენ, რაც მათ დამატებითი გარანტიების გარეშე ტოვებს.

Klarna-ის ხელმძღვანელი, სებასტიან სიემიატკოვსკი აცხადებს, რომ მომხმარებელს შეუძლია დროებით ჩაერთოს მომსახურების სფეროში, ისევე როგორც ნებისმიერი მძღოლი მუშაობს Uber-ში. ეს ადასტურებს, რომ ადრეული გარანტიების მქონე პროფესიული საქმიანობა სულ უფრო მეტად ემსგავსება დროებითი გამოძახების სერვისს და კარგავს სტაბილურობას.

Human Rights Watch-ის ეკონომიკური მართლმსაჯულების უფროსი მრჩეველი, ლენა სიმეტი წერს, რომ ასეთი პლატფორმები მუშებს ართმევს მინიმალურ ხელფასს, დაზღვევას, სამედიცინო კომპენსაციასა და ზეგანაკვეთურ ანაზღაურებას. ორგანიზაციის მონაცემებით, შრომის ეს დანაწევრებული მოდელი მთელ ბაზარზე ვრცელდება და ზრდის კორპორაციულ მოგებას.

კიდევ ერთი მაგალითია Mercor, რომელიც ხელოვნური ინტელექტის მომზადებაზე მუშაობს. კომპანიის მონაცემებით, 2025 წელს მათ 30 000-ზე მეტი კონტრაქტორი დაიქირავეს ტექნოლოგიური გიგანტებისთვის მონაცემთა დასამუშავებლად. მათ შორის არიან ექიმები და იურისტები, რომლებიც საათობრივ ანაზღაურებაზე მუშაობენ და არ გააჩნიათ შრომითი გარანტიები.

დროებითი შრომის პლატფორმები უკვე ჯანდაცვის სფეროშიც იჭრება. აშშ-ში საავადმყოფოებმა მედდების დასაქმება ShiftMed, CareRev და Clipboard Health აპლიკაციების საშუალებით დაიწყეს. ეს პლატფორმები მედდებს მოკლევადიან სამუშაოს სთავაზობენ, თუმცა რეალური ანაზღაურება ბევრად დაბალია და პერსონალს საკუთარი აღჭურვილობის შეძენაც კი უწევს.

დღეისთვის სულ მცირე 17 შტატმა ეს პლატფორმები შრომითი რეგულაციებისგან გაათავისუფლა და ისინი ჯანდაცვის პლატფორმებად გამოაცხადა. ეს ნაბიჯი საავადმყოფოებს ათავისუფლებს იმ ვალდებულებებისგან, რომლებიც ჩვეულებრივ დასაქმების სააგენტოებს ეკისრებათ, რაც მედდების უფლებებს ზღუდავს და ზრდის პლატფორმების მილიარდიან ღირებულებას.

დასაქმებულები ამ ცვლილებებს პროტესტით ხვდებიან. კალიფორნიაში Kaiser Permanente-ის კლინიკების თანამშრომლებმა გაფიცვა მოაწყვეს, ხოლო ლოს-ანჯელესის უნივერსიტეტის IT სპეციალისტებმა პროფკავშირი შექმნეს. ისინი აცხადებენ, რომ ხელოვნური ინტელექტის დანერგვა პერსონალის უფლებების დაცვით უნდა მოხდეს და არა უბრალოდ ხარჯების შესამცირებლად.

IT სექტორის წარმომადგენელი, მაქს ბელასკო დასძენს, რომ დასაქმებულები ტექნოლოგიის წინააღმდეგი არ არიან. მათ მხოლოდ შრომითი გარანტიების დაცვა და ხელოვნური ინტელექტის გონივრული ინტეგრაცია სურთ, რათა ის მხოლოდ ხარჯების შემცირების იარაღად არ იქცეს და არ გამოიწვიოს მასობრივი სამუშაო ადგილების დაკარგვა.

მკვლევარები მიიჩნევენ, რომ გამოსავალი შრომითი უფლებების საერთაშორისო რეგულირებაშია. ლენა სიმეტი მიიჩნევს, რომ თუ ბიზნესის ეს მოდელი მხოლოდ დასაქმებულთა ექსპლუატაციის ხარჯზე არსებობს, მაშინ ასეთი კომპანიების ბაზარზე ყოფნა საერთოდ დაუშვებელია, რადგან ისინი ანგრევენ წინა თაობების მიერ მოპოვებულ უფლებებს.