🧬 ევროპაში დონორობის საერთაშორისო ლიმიტების დაწესებას მოითხოვენ

რეპროდუქციისა და ემბრიოლოგიის ევროპულმა საზოგადოებამ დონორებისგან ბავშვების გაჩენის საერთაშორისო ლიმიტების დაწესების ინიციატივა წარადგინა. ორგანიზაციამ ლონდონში გამართულ კონფერენციაზე ახალი გეგმა წარადგინა, რომელიც ერთი დონორისგან მრავალი ბავშვის გაჩენის პრაქტიკას შეზღუდავს. სპეციალისტების თქმით, ეს გადაწყვეტილება ბავშვების ინტერესებიდან გამომდინარეობს და მიზნად ისახავს მათი უფლებების დაცვას.

დონორკინდის ფონდის თავმჯდომარე ტის ვან დერ მეერი, რომელიც თავად დონორის დახმარებით დაიბადა, ამ პრობლემაზე დიდი ხანია საუბრობს. 47 წლის ჰოლანდიელმა განმარტა, რომ ბავშვებს აქვთ ბიოლოგიური მშობლების ვინაობის ცოდნის უფლება, რათა მომავალში საკუთარი იდენტობა განსაზღვრონ. მისი ინფორმაციით, ნიდერლანდებმა ანონიმური დონორობა ჯერ კიდევ 2004 წელს აკრძალა, თუმცა ბევრი ძველი ჩანაწერი სამუდამოდ განადგურდა.

დონორობის ლიმიტების არარსებობა სერიოზულ პრობლემებს ქმნის, რადგან ზოგიერთი ადამიანი ასეულობით და-ძმას პოულობს, რაც მათ იდენტობაზე უარყოფითად მოქმედებს. მაგალითად, ჰოლანდიელი იონათან მეიერის სპერმა 550-დან 600-მდე ბავშვის გასაჩენად გამოიყენეს. ტის ვან დერ მეერის ფონდმა მის წინააღმდეგ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა, რის შემდეგაც დონორს 2023 წელს საქმიანობის გაგრძელება ოფიციალურად აეკრძალა.

სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ ლიმიტების გარეშე იზრდება გენეტიკური დაავადებების გავრცელების საფრთხეც, რადგან ერთი დონორის მუტაცია შესაძლოა ბევრ ბავშვს გადაეცეს. ცნობილია შემთხვევა, როდესაც დანიელ დონორს ონკოლოგიური დაავადებების გამომწვევი მუტაცია აღმოაჩნდა, თუმცა მისი მონაცემები უკვე გამოყენებული იყო 197 ბავშვის გასაჩენად. ორგანიზაციამ დაადასტურა, რომ ზოგიერთი მათგანი მოგვიანებით გარდაიცვალა.

ლონდონში გამართულ შეხვედრაზე ბიოლოგიის პროფესორმა ჯეკსონ ქირქმან-ბრაუნმა განაცხადა: „ერთადერთი, რაც რეალურად გონივრულია, ტრანსნაციონალური ლიმიტია". მისი თქმით, ევროპული კლინიკები საწყის ეტაპზე უნდა შეთანხმდნენ მაქსიმუმ 50 ოჯახის ლიმიტზე თითო დონორისთვის. თუმცა, სპეციალისტი მიიჩნევს, რომ ეს მაჩვენებელი მომავალში 15-მდე უნდა შემცირდეს, რათა ბავშვების უსაფრთხოება სრულად იყოს დაცული.

მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში უკვე მოქმედებს გარკვეული შეზღუდვები, მაგრამ მათი კონტროლი რთულია, რადგან მასალის ექსპორტი სხვადასხვა ქვეყნებში აქტიურად ხდება. მაგალითად, მალტასა და კვიპროსში დონორს მხოლოდ 1 ბავშვის გაჩენის უფლება აქვს. დიდ ბრიტანეთში ეს ზღვარი 10 ოჯახით განისაზღვრება, ხოლო დანიაში ლიმიტი 12 ოჯახია, საიდანაც მასალის დიდი ნაწილი სხვადასხვა ქვეყნების კლინიკებში გადის.

სტატისტიკის მიხედვით, გაერთიანებულ სამეფოში 2020 წელს გამოყენებული მასალის ნახევარზე მეტი იმპორტირებული იყო, ძირითადად დანიიდან და ამერიკიდან. სპეციალისტები შიშობენ, რომ მკაცრი ლიმიტები გამოიწვევს მასალის დეფიციტს, რის გამოც ადამიანებმა შესაძლოა არალიცენზირებულ ცენტრებს მიმართონ. ეს კი დამატებით სამართლებრივ პრობლემებს შექმნის მშობლების უფლებების დადგენის დროს.

ფსიქოლოგიურად მრავალი და-ძმის არსებობა მძიმე ტვირთია და მასობრივი წარმოების განცდას აჩენს. ლონდონის უნივერსიტეტის მკვლევარი ვასანტი ჯადვა წერს, რომ ჯერ კიდევ უცნობია, რა არის ოპტიმალური რიცხვი დონორობისთვის. იგი მიიჩნევს, რომ ამ სფეროში კვლევები უნდა გაგრძელდეს და გადაწყვეტილებები სამეცნიერო მონაცემებსა და ბავშვთა კეთილდღეობას უნდა დაეფუძნოს.

დონორკინდის ხელმძღვანელი მიიჩნევს, რომ საერთაშორისო დონორობის ლიმიტი 2 ოჯახით უნდა განისაზღვროს, რაც ბავშვებს ნათესავების მოძიებას გაუადვილებს. თუმცა, მან დასძინა, რომ ევროპული ორგანიზაციის ინიციატივა მაინც წინ გადადგმული ნაბიჯია. პროფესიონალები იმედოვნებენ, რომ ახალი რეგულაციები დაიცავს ბავშვების უფლებას, იცოდნენ საკუთარი გენეტიკური წარმომავლობა და ნათესავებთან კავშირი ჰქონდეთ.

დღესდღეობით გენეტიკური ტესტების გავრცელებამ, როგორებიცაა Ancestry და 23andMe, მნიშვნელოვნად შეცვალა ვითარება ამ სფეროში. ბავშვებს უკვე შეუძლიათ დამოუკიდებლად იპოვონ თავიანთი გენეტიკური მშობლები და ნათესავები, თუნდაც ოფიციალური დოკუმენტები განადგურებული იყოს. ამიტომ, ანონიმურობის გარანტია კლინიკების მხრიდან სულ უფრო ნაკლებად რეალური ხდება, რაც რეგულაციების ცვლილებას მოითხოვს.

ამერიკის რეპროდუქციული მედიცინის საზოგადოების ინფორმაციით, რეკომენდებულია 800 000 მოსახლეზე მაქსიმუმ 25 ბავშვის დაბადება ერთი დონორისგან. ეს კოეფიციენტი გენეტიკური ნათესავების შეუცნობელი კავშირების რისკის შესამცირებლად არის შემუშავებული. თუმცა, ამერიკაში მოსახლეობის დიდი რაოდენობის გამო, რეალური ციფრები ბევრად მაღალია, რაც ევროპელი სპეციალისტების შეშფოთებას იწვევს.

ექსპერტები თანხმდებიან, რომ საერთაშორისო შეთანხმების გარეშე ამ პრობლემის მოგვარება შეუძლებელია, რადგან ბიომასალა საზღვრებს გარეთ თავისუფლად მოძრაობს. ლონდონში გამართული შეხვედრა იყო პირველი მცდელობა ერთიანი ევროპული პოლიტიკის შესამუშავებლად. სამომავლოდ იგეგმება ერთიანი მონაცემთა ბაზის შექმნა, რომელიც გააკონტროლებს დონორთა აქტივობას ყველა პარტნიორ ქვეყანაში.