🗳️ AI-ჩატბოტებმა უნგრეთის არჩევნებზე ამომრჩევლებს მცდარი პოლიტიკური რ

ხელოვნური ინტელექტის ჩატბოტები ამომრჩევლებს არასწორ, არასტაბილურ და არასანდო პოლიტიკურ რჩევებს აძლევს. სამოქალაქო უფლებების ორგანიზაცია Liberties-ის მიერ ჩატარებულმა ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ პოპულარული სისტემები ხშირად ისეთ პოლიტიკურ პარტიებს უწევს რეკომენდაციას, რომლებიც არჩევნებში საერთოდ არ მონაწილეობს. ანგარიშის თანახმად, ალგორითმების პასუხები ხშირად დამაჯერებლად გამოიყურება, რაც ამომრჩევლებს შეცდომაში შეჰყავს.

კვლევა უნგრეთის 2026 წლის საპარლამენტო არჩევნების პერიოდში ჩატარდა. ექსპერტებმა შეამოწმეს ორი ყველაზე გავრცელებული პლატფორმა, ChatGPT და Gemini. უნგრეთის მოსახლეობის 29.8% ხელოვნური ინტელექტის აქტიური მომხმარებელია, რაც პოლიტიკური ინფორმაციის მიღების პროცესში AI-ის როლს კიდევ უფრო მნიშვნელოვანს ხდის. კვლევის ავტორები მიუთითებენ, რომ ზოგადი დანიშნულების სისტემები არ გამჟღავნებს პოლიტიკური რჩევების გენერირების მეთოდოლოგიას.

მკვლევარებმა შექმნეს ხუთი განსხვავებული ვირტუალური ამომრჩევლის პროფილი. ეს პროფილები ეფუძნებოდა უნგრული საარჩევნო აპლიკაციის, Voksmonitor-ის მონაცემებს. თითოეული პროფილი ზუსტად შეესაბამებოდა საარჩევნო სიაში დარეგისტრირებული ხუთი ძირითადი პარტიიდან ერთ-ერთის პოლიტიკურ პოზიციას. კვლევის პროცესში სპეციალისტებმა შეამოწმეს, თუ რამდენად შეუძლია ალგორითმებს ამომრჩევლის შეხედულებების სწორად გაანალიზება.

ტესტირებისას თითოეული პროფილი ChatGPT-სა და Gemini-ში 10-ჯერ შეიყვანეს. მკვლევარები AI-ს სთხოვდნენ, მიეთითებინა, თუ რომელ პარტიას უნდა მისცეს ხმა კონკრეტულმა ამომრჩეველმა. გარდა ამისა, სისტემებს სთხოვეს, პროცენტულად დაეთვალათ შესაბამისობა ხუთივე პარტიასთან. შედეგებმა აჩვენა, რომ ალგორითმები იდენტურ შეკითხვებზეც კი სრულიად განსხვავებულ და არასტაბილურ პასუხებს იძლეოდა.

კვლევის ყველაზე თვალსაჩინო მიგნება ოპოზიციურ პარტია Tisza-ს უკავშირდება. პეტერ მაგიარის ხელმძღვანელობით Tisza-მ არჩევნებში დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა და ვიქტორ ორბანის Fidesz-ის 16-წლიანი მმართველობა დაასრულა. თუმცა ჩატბოტების პასუხებში ეს რეალობა სრულიად იგნორირებული აღმოჩნდა. ალგორითმები ვერ ახერხებდა ახალი პოლიტიკური რეალობის ასახვას, რადგან მათი სწავლების ბაზა ძველ მონაცემებს ეყრდნობოდა.

იმ შემთხვევების 90%-ში, როდესაც ChatGPT-ში Tisza-ს მხარდამჭერის დეტალური პროფილი შეიყვანეს, სისტემამ ეს პარტია საერთოდ არ გაითვალისწინა. პროცენტული შესაბამისობის ტესტებში ChatGPT-მ Tisza მხოლოდ შემთხვევათა 2%-ში დაასახელა. ამის ნაცვლად, ამომრჩევლებს ისეთ მცირე პარტიებს სთავაზობდნენ, რომლებსაც საპარლამენტო 5%-იანი ბარიერის გადალახვის შანსიც კი არ ჰქონდათ.

ამის საპირისპიროდ, მმართველი პარტია Fidesz-ის მხარდამჭერი პროფილები ხელოვნურმა ინტელექტმა ბევრად უფრო სტაბილურად იცნო. პირდაპირი რჩევის მოთხოვნისას ChatGPT-მ Fidesz ერთადერთ რეკომენდებულ პარტიად შემთხვევათა 50%-ში დაასახელა, ხოლო დანარჩენ შემთხვევებში ის ძირითად არჩევანად წარმოადგინა. კვლევის ავტორები აღნიშნავენ, რომ ასეთი დისბალანსი საარჩევნო პროცესზე ირიბ გავლენას ახდენს.

კვლევამ კიდევ ერთი სერიოზული პრობლემა გამოავლინა. ChatGPT-სა და Gemini-ის პასუხების 96%-ში დასახელებული იყო ისეთი პოლიტიკური ჯგუფები, რომლებიც 2026 წლის ეროვნულ საარჩევნო ბიულეტენში საერთოდ არ ფიგურირებდა. ამასთან, იდენტურ შეკითხვებზე სისტემები რადიკალურად განსხვავებულ პასუხებს აბრუნებდა. ექსპერტების შეფასებით, ასეთი ხარვეზები ამცირებს ნდობას ციფრული ინსტრუმენტების მიმართ.

The Guardian-ის ევროპის კორესპონდენტი, ჯონ ჰენლი, წერს, რომ ორივე AI მოდელი პასუხს თავაზიანი გაფრთხილებით იწყებდა. ჩატბოტები აცხადებდა, რომ მათ პოლიტიკური რჩევების გაცემა არ შეუძლია, თუმცა ამის შემდეგ მაინც აგენერირებდა რამდენიმე ვრცელ აბზაცს დამაჯერებელი და არგუმენტირებული ტექსტით. ჟურნალისტის თქმით, ეს ფორმატი მომხმარებელში ცრუ ნდობას აჩენს.

Liberties-ის ტექნოლოგიებისა და უფლებების პროგრამის ხელმძღვანელმა, ევა სიმონმა, განაცხადა: „ზოგადი დანიშნულების ხელოვნურმა ინტელექტმა გაუგებარი და არასტაბილური პოლიტიკური შედეგები ისე არ უნდა წარადგინოს, თითქოს ეს ამომრჩევლისთვის სანდო სახელმძღვანელო იყოს“. მან დასძინა, რომ დემოკრატია ვერ დაეყრდნობა გაუმჭვირვალე სისტემებს, რომლებსაც საკუთარი შედეგების გარანტირება არ შეუძლია.

ორგანიზაციის ანგარიშში ხაზგასმულია, რომ შეცდომების მიზეზი AI მოდელების სწავლების მონაცემების ნაკლებობაა. ევროკავშირის ხელოვნური ინტელექტის აქტი და ციფრული მომსახურების აქტი სისტემურ რისკებს არეგულირებს, თუმცა პოლიტიკური რჩევების გამცემი ჩატბოტები ამ საკანონმდებლო რეგულაციებს შორის საკანონმდებლო ვაკუუმში რჩება. ექსპერტები მოითხოვენ მკაცრი სტანდარტების დაწესებას.