🧪 მეცნიერებმა მოწყობილობა შექმნეს, რომელიც გარდაცვლილი დონორის თვალს აცოცხლებს
ბარსელონას მეცნიერებმა შექმნეს მოწყობილობა, რომელიც ორგანიზმიდან ამოღებულ თვალის კაკალს ინახავს და აცოცხლებს. ხელსაწყო იყენებს პერფუზიის ტექნიკას და თვალს ჟანგბადითა და საკვები ნივთიერებებით ამარაგებს. ავტორების თქმით, ეს მიდგომა თვალის სრულ გადანერგვას ერთ დღეს შესაძლებელს გახდის. გამოცემა MIT Technology Review-ის ინფორმაციით, კვლევა 2026 წლის 3 ივლისს გამოქვეყნდა. მასალის ავტორია ჯესიკა ჰამზელუ, რომელიც ბიოტექნოლოგიისა და ჯანმრთელობის თემებს აშუქებს. მთელი თვალის გადანერგვა რთული ამოცანაა. ოპერაცია თავისთავად რთულია, თვალები კი ორგანიზმის დატოვებისთანავე იშლება. სწორედ ამ დაშლის შეჩერებას ისახავს მიზნად ახალი მოწყობილობა, რომელიც ორგანოს ის ჟანგბადი და საკვები ნივთიერებები მიაწოდა, რასაც ის ჩვეულებრივ სხეულის შიგნით იღებს. მოწყობილობას ავტორებმა ECaBox უწოდეს. სისტემა ჟანგბადით გამდიდრებულ სითხეს არტერიის გავლით აწვდის თვალს, თავად თვალი კი სპეციალურ საფენზე დევს, საიდანაც ზედმეტი სითხე იწრიტება. მოწყობილობა დალუქულია, რათა შიგნით კონკრეტული ტემპერატურა და წნევა შენარჩუნდეს, გვერდით არსებული გამჭვირვალე ფანჯარა კი მკვლევრებს თვალის დაკვირვებისა და გამოსახვის საშუალებას აძლევს. კვლევას ხელმძღვანელობდა პია კოსმა, ბარსელონას მეცნიერების ინსტიტუტის გენომური რეგულირების ცენტრის მეცნიერი. მისმა გუნდმა მოწყობილობის შემუშავებას წლები დაუთმო. ცდები ღორის თვალებით დაიწყო, რომლებიც ანატომიურად ადამიანის თვალს ჰგავს და უფრო ხელმისაწვდომია. ღორის თვალები გუნდმა ადგილობრივი სასაკლაოდან მოიპოვა. ღორის თვალები, რომლებიც ოთახის ტემპერატურაზე მოწყობილობის გარეთ ინახებოდა, სწრაფად იშლებოდა. მკვლევრები წერენ, რომ უჯრედები იკუმშებოდა, თვალი კი სტრუქტურას კარგავდა. გაცივებაც არ შველოდა: 4 გრადუს ცელსიუსზე (39 ფარენჰაიტი) დაცული თვალები 24 საათში მაინც დაზიანდა. ECaBox-ში დაცული თვალები გაცილებით უკეთ იყო შენარჩუნებული. 24 საათის შემდეგ ტესტებმა აჩვენა, რომ პერფუზირებული თვალები „მნიშვნელოვნად უფრო სიცოცხლისუნარიანი" იყო, ვიდრე ის თვალები, რომლებიც მოწყობილობის გარეთ იდო. ისინი სინათლეზეც რეაგირებდნენ, რაც მიანიშნებდა, რომ გადანერგვის შემთხვევაში, შესაძლოა, დანახვაც შესძლებოდათ. დაუმუშავებელი ღორის თვალები სინათლეზე რეაგირების უნარს კარგავდნენ, როგორც კი ცხოველიდან ამოიღებდნენ. კვლევის ავტორების ცნობით, პერფუზიის დაწყებიდან დაახლოებით 15 წუთში ეს უნარი უბრუნდებოდათ. რამდენიმე დამუშავებული თვალი 10 საათსა და მეტ ხანს ინარჩუნებდა ფუნქციას, რაც შენახვის მანამდე ცნობილ ვადებს მნიშვნელოვნად აჭარბებდა. კოსმამ და მისმა კოლეგებმა შედეგები აღწერეს პრეპრინტ სტატიაში, რომელსაც რეცენზირება ჯერ არ გაუვლია. ღორის თვალებზე ცდების შემდეგ გუნდი ადამიანის თვალებზეც გადავიდა, რაც კვლევის მეორე ეტაპად იქცა. მკვლევრებმა 6 გარდაცვლილი ადამიანისგან 12 თვალი აიღეს. თითოეული წყვილიდან ერთი თვალი მოწყობილობაში მოათავსეს, მეორე კი მის გარეთ დატოვეს შესადარებლად. პერფუზირებულმა თვალებმა ამ შემთხვევაშიც უკეთესი შედეგი აჩვენა და მათი ბადურა უკეთ შენარჩუნდა, რაც ღორის თვალებზე მიღებულ დასკვნას იმეორებდა. მასაჩუსეტსის საავადმყოფოს მკვლევარმა, შენონ ტესიემ, რომელიც სხვა ორგანოების პერფუზიას სწავლობს, სამუშაო დადებითად შეაფასა. მან განაცხადა, რომ ეს „შესაძლოა ბადურის შენახვის ახალი მიმართულება გახდეს". ტესიე თავად კვლევაში ჩართული არ ყოფილა, თუმცა შედეგებს კარგად იცნობს და მათ პერსპექტიულად მიიჩნევს. თვალის სრული გადანერგვის მცდელობა აქამდე ძირითადად ცხოველებზე ხდებოდა და შეზღუდულ წარმატებას აღწევდა. 2023 წლის მაისში ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის გუნდმა კაცს, რომელმაც მაღალი ძაბვის ელექტრული უბედური შემთხვევის შედეგად სახის მარცხენა ნაწილი და თვალი დაკარგა, თვალი სახის ნაწილთან ერთად გადაუნერგა. მიუხედავად იმისა, რომ კაცი კარგად გამოჯანმრთელდა, გადანერგილი თვალით ვერ ხედავდა. ტესიემ დასძინა, რომ სანამ ECaBox-ში დამუშავებული თვალები არ გადაინერგება, ვერ გავიგებთ, უკეთეს შედეგს მოგვცემენ თუ არა ისინი. კოსმა და მისი გუნდი გეგმავენ, მოწყობილობის ახალი ვერსია გამოიყენონ მეტი ადამიანის თვალის შესაგროვებლად. ისინი წერენ, რომ სურთ პორტატული, საოპერაციო ოთახის ECaBox-ის შემუშავება, რომელიც დონორის თვალის დაზიანებას შეამცირებს, როცა ასეთი თვალები ხელმისაწვდომი გახდება. მკვლევრები ასევე იმედოვნებენ, რომ ხელსაწყო თვალის მკურნალობის შესწავლის ახალ გზას შესთავაზებს მეცნიერებს, ისეთს, რომელიც ცოცხალ ცხოველებზე ცდებს არ საჭიროებს.
A device that revives eyeballs from dead donors could make eye transplants possible