Insights

📖 კორი დოქტოროუს ახალი წიგნი: ხელოვნური ინტელექტის ბუშტი და „უკუცენტავრების“ ეკონომიკური საფრთხეები

დღევანდელ ციფრულ ეკონომიკაში ხელოვნური ინტელექტის გარშემო არსებული პროპაგანდა სულ უფრო მეტ წინააღმდეგობას აწყდება მომხმარებლების მხრიდან. მიუხედავად იმისა, რომ ტექნოლოგიური სექტორის ხელმძღვანელები ცდილობენ დაგვარწმუნონ ახალი ინსტრუმენტების გარდაუვალობაში, საზოგადოებაში იზრდება პროტესტი ამ ტექნოლოგიების დანერგვის მეთოდებისა და იმ ეკონომიკური ზიანის გამო, რომელსაც ეს პროცესი რიგით მუშაკებსა და მომხმარებლებს აყენებს. გაზეთ The Guardian-ის წიგნის მიმომხილველმა, დორიან ლინსკიმ 2026 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ რეცენზიაში ყურადღება გაამახვილა ტექნოლოგიური ელიტის კრახზე. მაგალითად, Google-ის ყოფილმა CEO-მ, ერიკ შმიდტმა არიზონას უნივერსიტეტში გამოსვლისას სტუდენტების მხრიდან მწვავე რეაქცია დაიმსახურა. ეს ინციდენტი მიუთითებს იმაზე, რომ საზოგადოება მზად არ არის უპირობოდ მიიღოს ის ტექნოლოგია, რომელიც საფრთხეს უქმნის მათ მომავალს. ცნობილი მწერლისა და ტექნოლოგიური აქტივისტის, კორი დოქტოროუს ახალი ნაშრომი ამ პრობლემების დეტალურ ანალიზს გვთავაზობს. რეცენზენტის გამოთვლით, ეს ავტორის 36-ე წიგნია, რომელიც აგრძელებს მისი წინა ნაშრომის თემატიკას ინტერნეტ პლატფორმების გაუარესების შესახებ. ავტორი განმარტავს, რომ ტექნოლოგიური გიგანტების ბიზნეს მოდელი, რომელიც ორიენტირებულია მუდმივ ზრდაზე, მომხმარებლების ინტერესების უგულებელყოფის ხარჯზე მუშაობს. თავის ნაშრომში კორი დოქტოროუ იყენებს ავტომატიზაციის თეორიიდან ცნობილ ცენტავრის მეტაფორას. ცენტავრს ის უწოდებს მუშაკს, რომელსაც მანქანა ეხმარება მუშაობაში და აძლევს მეტ თავისუფლებას. თუმცა, დღევანდელი ბიზნეს მოდელი ქმნის უკუცენტავრებს, რომელთა თავისუფლება იზღუდება აპარატების მოთხოვნებით. მაგალითად, Amazon-ის საწყობის თანამშრომლები მუშაობენ რობოტების მკაცრი კონტროლის ქვეშ და კარგავენ ინდივიდუალურ შემოქმედებით თავისუფლებას. ავტორი ამ იდეას მედიცინის მაგალითზეც განმარტავს. ნორმალურ პირობებში, ადამიანმა რადიოლოგმა და ხელოვნურმა ინტელექტმა ერთად უნდა იმუშაონ უკეთესი შედეგების მისაღებად, რაც საავადმყოფოსთვის დამატებით ხარჯებთან არის დაკავშირებული. თუმცა, ბაზრის მოთხოვნები ხშირად აიძულებს კლინიკებს გამოიყენონ იაფი ვერსია, სადაც ხელოვნური ინტელექტი ცვლის მთავარ სპეციალისტს, ხოლო ადამიანები მხოლოდ შეცდომების გამსწორებელ დამხმარე ძალად რჩებიან. დოქტოროუ მწვავედ აკრიტიკებს ცნობილ ტექნოლოგიურ კომპანიებს. მისი შეფასებით, OpenAI, რომლის საბაზრო ღირებულება ამჟამად $852 მილიარდს შეადგენს, არის ზედმეტად გადაფასებული და სუსტი ფირმა. ის წერს, რომ ხელოვნური ინტელექტის სექტორის კოლოსალური შეფასება მთლიანად ეყრდნობა ადამიანური სამუშაო ადგილების ჩანაცვლებისა და ხელფასების შემცირების მოლოდინს, რაც ინვესტორებში ხელოვნურ ინტერესს ხელოვნურად ინარჩუნებს. ფინანსური ინსტიტუტის, Morgan Stanley-ის პროგნოზის მიხედვით, ხელოვნური ინტელექტის დანერგვა S&P 500 ინდექსის კომპანიებს წელიწადში თითქმის $1 ტრილიონით გაამდიდრებს. თუმცა, ეს ზრდა მიიღწევა მომხმარებლებისა და მომსახურების ხარისხის გაუარესების ხარჯზე, რაც დამახასიათებელია ონლაინ პლატფორმების დეგრადაციის პროცესისთვის. კომპანიების ხელმძღვანელები პირადად არიან დაინტერესებულნი აქციების ფასების ზრდით და არა რეალური სარგებლის შექმნით. კორი დოქტოროუმ განაცხადა: „ტექნოლოგიური პლატფორმები სასოწარკვეთილად ცდილობენ დაარწმუნონ უოლ სტრიტი, რომ თქვენ გიყვართ ხელოვნური ინტელექტი, რაც სრულიად განსხვავდება იმისგან, რომ დაგარწმუნონ თქვენ ამ ტექნოლოგიის სიყვარულში.“ ბოლოდროინდელი კვლევები ადასტურებს, რომ ბაზარზე სერიოზული იმედგაცრუება იწყება. ანგარიშების მიხედვით, მომხმარებელთა 90% უარს ამბობს იმ პროდუქტების გამოყენებაზე, რომლებსაც ხელოვნური ინტელექტის იარლიყი აქვს, ხოლო გენერაციული მოდელების საპილოტე პროექტების თითქმის 95% სრული ფიასკოთი სრულდება. შედეგად, ბევრი კომპანია იძულებულია სასწრაფოდ დააბრუნოს სამსახურში ის ადამიანები, რომლებიც მანამდე ხელოვნური ინტელექტით ჩაანაცვლეს. განსაკუთრებით ნეგატიური დამოკიდებულება ახალგაზრდებს აქვთ. გამოკითხვების მიხედვით, Gen Z კატეგორიაში ხელოვნური ინტელექტის რეიტინგი მინუს 44-ს შეადგენს. ამავდროულად, 7 მსხვილი ტექნოლოგიური კომპანია აშშ-ის საფონდო ბირჟის მესამედს აკონტროლებს. ექსპერტები უფრთხიან ამ ბუშტის გასკდომას, რადგან ამან შესაძლოა გამოიწვიოს ისეთივე მძიმე ეკონომიკური შოკი მთელ ციფრულ ბაზარზე, როგორიც მსოფლიომ 2008 და 2020 წლებში უკვე გამოსცადა. საბოლოო ჯამში, კორი დოქტოროუს რეცენზია ნათლად აჩვენებს, რომ პროტესტი მიმართულია კორპორაციული ექსპლუატაციის წინააღმდეგ და არა ზოგადად ტექნოლოგიური პროგრესის წინააღმდეგ. წიგნის ავტორი გეგმავს მომავალ კვირას გამართოს შეხვედრები ევროპელ რეგულატორებთან და გააცნოს მათ თავისი ხედვა ბაზრის უსაფრთხოების დაცვისა და ონლაინ მონოპოლიების შეზღუდვის შესახებ, რაც გრძელვადიან პერსპექტივაში შეცვლის ძალაუფლების ბალანსს ციფრულ ინდუსტრიაში.