Insights

📊 NYU-ის პროფესორი დამოდარანი: AI ბუშტის გასკდომა dot-com კრიზისზე მძიმე იქნება

ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ფინანსების პროფესორმა, ასვათ დამოდარანმა განაცხადა, რომ ხელოვნური ინტელექტის სექტორში მოსალოდნელი კოლაფსი ბევრად უფრო მტკივნეული იქნება საზოგადოებისთვის, ვიდრე 2000 წლის dot-com ბუშტის გასკდომა. მისი შეფასებით, დღევანდელი ტენდენციები სერიოზულ საფრთხეს უქმნის გლობალურ ეკონომიკურ სტაბილურობას და მოითხოვს დაუყოვნებელ ყურადღებას. პოდკასტში „Intangible Economy“ პროფესორმა განმარტა, რომ dot-com-ის ეპოქისგან განსხვავებით, ხელოვნური ინტელექტის ინდუსტრია ფიზიკურ ინფრასტრუქტურაში კოლოსალურ ინვესტიციებს მოითხოვს, რომელთა უდიდესი ნაწილი ვალებით არის დაფინანსებული. კორექციის დაწყების შემთხვევაში, ფინანსური ზიანი მხოლოდ აქციონერებს არ შეეხებათ. ეს ზარალი მთელ საზოგადოებაზე გადავა და მძიმე დარტყმას მიაყენებს მას. დამოდარანი ეჭვქვეშ აყენებს ხელოვნური ინტელექტის ბიზნეს მოდელის მასშტაბირების შესაძლებლობებს. მისი ხედვით, ხელოვნური ინტელექტი არ არის ტრადიციული პროგრამული უზრუნველყოფის ბიზნესი. ამ სფეროში ხარჯები ავტომატურად არ მცირდება ნულამდე მომხმარებელთა რაოდენობის ზრდასთან ერთად, რადგან ყოველი ახალი მოთხოვნა გამოთვლითი სიმძლავრისა და ძვირადღირებული ელექტროენერგიის დამატებით ხარჯვას იწვევს. პროფესორმა ეს მოდელი Spotify-ის მუშაობას შეადარა, რომელიც ფულს იხდის თითოეულ სტრიმინგზე, განსხვავებით Netflix-ისგან, რომლის მაღალი ხარჯებიც მუდმივ აბონენტთა ბაზაზე ნაწილდება. დამოდარანის შეფასებით, ხელოვნური ინტელექტის სექტორში მზარდი მოცულობა და დაბალი მარჟა კომპანიების ღირებულებას გაანადგურებს. ამას ემატება ჩინური კომპანიების, მაგალითად Deepseek-ის მხრიდან ფასების ვარდნის რისკი, რაც მარჟებს კიდევ უფრო შეამცირებს. დამოდარანმა ასევე ისაუბრა ყველაზე ოპტიმისტურ სცენარზე, რომლის დროსაც ხელოვნური ინტელექტი სრულად ჩაანაცვლებს ადამიანების სამუშაო ადგილებს და არა უბრალოდ დამხმარე იარაღად იქცევა. პროფესორის მონაცემებით, ამ დაპირების შესრულების შემთხვევაში, ოფისებში დასაქმებული თეთრსაყელოიანი თანამშრომლების 50% სამუშაოს დაკარგავს, რაც დასაქმების ბაზარს მთლიანად დაანგრევს. დამოდარანმა განაცხადა: „საშიში ის არის, რომ ხელოვნური ინტელექტის გასამართლებლად მოყოლილი დიდი ისტორიები, მათი ახდენის შემთხვევაში, გამოიწვევს გიჟურ ხარჯებს საზოგადოებისთვის, რაზეც ფიქრი ახლავე უნდა დავიწყოთ.“ პროფესორი ამ სცენარს ხელოვნური ინტელექტის ციებ-ცხელებას უწოდებს, რაც სოციალურ კატასტროფას და მასობრივ უმუშევრობას ნიშნავს. ფინანსისტი აღნიშნავს, რომ ის თავად ფლობს ეგრეთ წოდებული Magnificent Seven ჯგუფის ხუთი კომპანიის აქციებს, მათ შორის Amazon-ს, რომელსაც 1997 წლიდან ყიდულობს და ყიდის. თუმცა, დამოდარანის თქმით, მას უწევს იმის აღიარება, რომ ეს კომპანიები ფუნდამენტურ დონეზე იცვლებიან ხელოვნურ ინტელექტში გიგანტური კაპიტალური ხარჯების გამო, რაც მათ ბალანსს ამძიმებს. ადრე ამ ტექნოლოგიური გიგანტებისთვის კაპიტალური ხარჯები მნიშვნელოვანი არ იყო, რადგან ისინი მინიმალური ინვესტიციებით იზრდებოდნენ. ახლა ისინი აშენებენ უზარმაზარ ქარხნებსა და მონაცემთა ცენტრებს, რომელთა ამორტიზაცია 10 წელზეა გათვლილი, თუმცა შესაძლოა 5 წელიწადში სრულიად მოძველდეს ტექნოლოგიური პროგრესის გამო. პროფესორის აზრით, კომპანიებმა თავადაც არ იციან, რაში ყოფენ თავს. ამ ფონზე Apple-ის ფრთხილი მიდგომა მას ბევრად უფრო ჭკვიანურად ეჩვენება. ბევრი ანალიტიკოსი აკრიტიკებს კომპანიას AI-ს რბოლაში დაგვიანებული ჩართვის გამო, თუმცა დამოდარანი ამას ძლიერ მხარედ მიიჩნევს. მისი განმარტებით, საზოგადოება სათანადოდ არ აფასებს ბიზნესში თავშეკავების ძალას, რაც Apple-ს შეცდომების თავიდან აცილებაში დაეხმარება და დაიცავს მას კატასტროფული ხარჯებისგან. მკვლევრები ეთანხმებიან დამოდარანის მოსაზრებას, რომ ხელოვნური ინტელექტის გარშემო შექმნილი აჟიოტაჟი საფუძველს მოკლებულია. კომპანიები, რომლებიც ინვესტიციებს აბანდებენ ამ სფეროში, ხშირად ვერ ითვალისწინებენ გრძელვადიან რისკებს. ეს კი ქმნის ფინანსურ პირამიდას, რომლის ჩამოშლა გამოიწვევს საბანკო სექტორის კრიზისს და გაზრდის სახელმწიფო ვალის მოცულობას განვითარებულ ქვეყნებში. საბოლოო ჯამში, ასვათ დამოდარანის გაფრთხილება ნათლად აჩვენებს, რომ ხელოვნური ინტელექტის სფეროში დაწყებული ინფრასტრუქტურული რბოლა შეიცავს მასშტაბურ ეკონომიკურ რისკებს. თუ კომპანიები ვერ შეძლებენ ინვესტიციების ამოღებას, ბუშტის გასკდომა მხოლოდ საფონდო ბირჟას არ დააზარალებს. ეს კრიზისი მთელ გლობალურ ეკონომიკას მძიმე დარტყმას მიაყენებს და წინა თაობების მიღწევებს გაანადგურებს.