⚖️ ავსტრალიელი მწერლები ამერიკულ ტექნოლოგიურ გიგანტებს საავტორო უფლებე

ავსტრალიელი ხელოვანები და მწერლები ქვეყნის დედაქალაქ კანბერაში პარლამენტის შენობასთან შეიკრიბნენ, რათა დაიცვან თავიანთი საავტორო უფლებები ამერიკული ტექნოლოგიური გიგანტებისგან. Google, Meta და Anthropic აქტიურად ცდილობენ, რომ დაარწმუნონ მთავრობა, რათა მწერლების ნამუშევრები ხელოვნური ინტელექტის მომზადებისთვის უფასოდ ან სიმბოლურ ფასად გახდეს ხელმისაწვდომი, რაც მათ უფლებებს უხეშად ლახავს.

მწერალმა და სიდნეის უნივერსიტეტის პროფესორმა, ანა ფანდერმა განაცხადა, რომ ტექნოლოგიურმა კომპანიებმა მისი წიგნები ნებართვისა და ანაზღაურების გარეშე ჩატვირთეს ხელოვნური ინტელექტის პროგრამებში. მწერლის განმარტებით, ტექნოლოგიური კომპანიების მაღალი საბაზრო შეფასებები ეყრდნობა იმას, რომ ისინი ნედლეულის მომწოდებლებს ფულს არ უხდიან, რაც საავტორო უფლებების კანონის უხეში დარღვევაა და მწერლებს აზარალებს.

ფანდერმა აღნიშნა, რომ საავტორო უფლებები წიგნების გაყიდვისას მწერალს ჩვეულებრივ 8%-დან 12%-მდე ჰონორარს (როიალტს) უზრუნველყოფს, რაც მათი არსებობის მთავარი წყაროა. მან განაცხადა: „მე პირადად არ მსურს, რომ ჩემი მფარველი რომელიმე ამერიკელი ტექნოლოგიური ბრო იყოს“. მისი თქმით, საავტორო უფლებების გარეშე ადამიანებს ახალი ნაწარმოებების შექმნის მოტივაცია დამოუკიდებლად მუშაობისთვის სრულად დაეკარგებათ.

ავსტრალიელი ავტორები სხვადასხვა სასამართლო პროცესებშიც მონაწილეობენ. მაგალითად, გასულ წელს გამართულ სასამართლო დავაში „ბარტსი Anthropic-ის წინააღმდეგ“, ავტორებს 1,5 მილიარდი დოლარის ოდენობის კომპენსაცია მიეკუთვნათ. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ფანდერის მრავალი წიგნი უკანონოდ იქნა გამოყენებული, მას მხოლოდ ერთი გამოცემისთვის, All That I Am, საბოლოოდ მხოლოდ $3000 გადაუხადეს.

ავსტრალიის მწერალთა ასოციაციის წარმომადგენლებმა დაადასტურეს, რომ საავტორო უფლებების მფლობელთა მოძიება და მათთან მოლაპარაკება სრულიად მარტივი პროცესია. ასოციაციის შეფასებით, სულ რაღაც 6 სატელეფონო ზარია საჭირო იმისათვის, რომ ჩამოყალიბდეს კონტაქტი წიგნის ინდუსტრიის უფლებების მფლობელებთან. ეს კი ეწინააღმდეგება ტექნოლოგიური გიგანტების მტკიცებას, თითქოს ავტორების მოძებნა და მათთან მოლაპარაკება რთულია.

ფანდერმა აღნიშნა, რომ ტექნოლოგიური გიგანტების პირველი მილიარდები სწორედ მომხმარებელთა პირადი მონაცემების მოპოვებით დაგროვდა. მისი თქმით, ირონიულია იმის მტკიცება, თითქოს მათ მწერლებთან დაკავშირება და ანაზღაურების გადახდა უჭირთ, როდესაც მათ ყველას პირადი მონაცემები და მისამართები აქვთ. ეს ცხადყოფს, რომ კომპანიებს უბრალოდ სურთ სხვისი ინტელექტუალური შრომით უფასოდ ისარგებლონ.

ტექნოლოგიური გიგანტები ავსტრალიის მთავრობას სთხოვს საავტორო უფლებების კანონში სპეციალური გამონაკლისის შემოღებას, რასაც ისინი „ტექსტისა და მონაცემების მოპოვების გამონაკლისს“ უწოდებენ. მწერლების განმარტებით, ეს სხვა არაფერია, თუ არა მცდელობა, რომ მათი ინტელექტუალური საკუთრების უკანონო მითვისება ლეგალური გახდეს. მთავრობამ შარშან ეს მცდელობა მტკიცედ უარყო და ხელოვანთა მხარე დაიკავა.

ტექნოლოგიური კომპანია ხშირად იყენებს პირატულ ვებგვერდებს, საიდანაც ათასობით წიგნს იწერს. გარდა ამისა, ის ყიდულობს მეორად ფიზიკურ წიგნებს, ახევს მათ ყდებს და სპეციალურ სკანერებში მასობრივად ატარებს ციფრული ვერსიების შესაქმნელად. რადგან წიგნები მაღალი ხარისხის ტექსტია, რომელსაც ხელოვნური ინტელექტი საჭიროებს, კომპანია ამ პროდუქტს თავის „სპეციალურ სოუსს“ უწოდებს.

საავტორო უფლებების სისტემა 316 წელია არსებობს, ჯერ კიდევ 1710 წლის დედოფალ ანას აქტის დროიდან. მანამდე მწერლები და მუსიკოსები, როგორიცაა მოცარტი ან გოეთე, დამოუკიდებლად ვერ მუშაობდნენ და იძულებულნი იყვნენ მდიდარი მფარველები ეპოვათ, რათა ეარსებათ. საავტორო უფლებების განვითარებამ კი ხელი შეუწყო დემოკრატიას და მწერლებს დამოუკიდებელი ხმების გამოხატვისა და ფინანსური თავისუფლების საშუალება მისცა.

ავსტრალიის კულტურის სფეროს წარმომადგენლები იმედოვნებენ, რომ ქვეყნის მთავრობა დაიცავს ადგილობრივ შემოქმედებს და მათ უფლებებს ამერიკულ კომპანიებს არ გადასცემს. საზოგადოება თანხმდება, რომ ხელოვნება ინდივიდუალური შრომის შედეგია. ეს შრომა კი სათანადო დაფასებასა და ფინანსურ ანაზღაურებას მოითხოვს მწერლებისგან, რომლებიც თავიანთ ცხოვრებას ამ საქმეს უძღვნიან.

2026 წლისთვის ავსტრალიელი ავტორები მზად არიან გააგრძელონ სამართლებრივი ბრძოლა საავტორო უფლებების დასაცავად. ისინი მიიჩნევენ, რომ სახელმწიფომ უნდა შეინარჩუნოს სამართლიანობის პრინციპი და არ დაუშვას ხელოვანთა შრომის უფასო ექსპლუატაცია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ქვეყნის კულტურული სექტორი მძიმე კრიზისის წინაშე აღმოჩნდება.