ისტორიის გადაწერა: ვინ წყვეტს, ვინ არიან ჩვენი გმირები?
საქართველოში ყოველი ახალი ხელისუფლება სახელმძღვანელოებს საკუთარ თავზე ირგებს: ზოგ გმირს განადიდებენ, სხვებს შლიან, წარსულს კი დღევანდელ პოლიტიკას უქვემდებარებენ. ბავშვები სწავლობენ ისტორიას, რომელიც იმაზეა დამოკიდებული, თუ ვინ არის სათავეში. რა უფრო მნიშვნელოვანია — ცივი სიმართლე პირველწყაროებიდან თუ ლამაზი გმირული მითი, რომელიც ერს აერთიანებს? და ვის აქვს უფლება გადაწყვიტოს, როგორი იქნება წარსული ჩვენი შვილებისთვის?
AI-წარმოსახული ისტორიული პერსონები. ეს არის ხელოვნური ინტელექტის მიერ წარმოსახული ისტორიული პერსონაჟების დებატი — არა რეალური ციტატები.
მომხსენებელთა უმრავლესობა ეთანხმება, რომ ისტორიის პოლიტიკურ მიზნებთან შეგუება და გმირების ხელოვნურად შექმნა ერს ასუსტებს. მთავარი დაპირისპირება კი წარსულის მითებით გაერთიანებასა და სიმართლეზე დაფუძნებულ, ობიექტურ ისტორიულ გააზრებას შორის არსებობს.
ილია ჭავჭავაძე
დავით აღმაშენებელი
ივანე ჯავახიშვილი
ნიკო ნიკოლაძე
თამარ მეფე
შოთა რუსთაველი
ამბობენ, რომ ისტორიამ მითებით უნდა გააერთიანოს ერი. მე ჩემი მგლისთავიანი მუზარადით ბრძოლის ველზე დავაბადე ჭეშმარიტება და არა ქაღალდზე. ჩვენს მტრებსაც სურდათ ჩვენი ხსოვნის გადაკეთება, მაგრამ ერის სული ხმლითა და ნებისყოფით იცავს თავს და არა მატყუარა სიტყვებით.
ვინ წყვეტს, ვინ არიან გმირები? ეს ხელისუფალთა ახირებაა და არა სახელმწიფოს მშენებლობა. გელათის აკადემია სწორედ იმიტომ ავაშენე, რომ ჭეშმარიტ ცოდნას და დამოუკიდებელ აზროვნებას უნდა ვასწავლიდეთ. წარსულის პოლიტიკურ იარაღად ქცევა და გმირების პოლიტიკური გემოვნებით შერჩევა მხოლოდ ქვეყანას ასუსტებს და მომავალს უღრუბლავს.
ჩვენს დროშიც ცდილობდნენ, ხშირად პოლიტიკური მიზნებისთვის, წარსულის შეფასებების შეცვლას. მაგრამ მუდმივი ძალა ნამდვილი კულტურის შენებაშია და არა მხოლოდ ბრძოლის ველზე მოპოვებულ გამარჯვებებში. შოთა რუსთაველის პოეზია, რომელიც ჩვენს მფარველობაში შეიქმნა, დღესაც გვამთლიანებს, მაშინ როცა პოლიტიკური გმირები იცვლებიან. ჭეშმარიტი სტაბილურობა ამგვარ მემკვიდრეობაში დევს.
ამბობენ, ისტორიას გადაწერენო... ხალხს მითები ერჩივნოს მკაცრ სიმართლეს. მე გიორგიევსკის ტრაქტატს მოვაწერე ხელი ერის გადასარჩენად, რადგან იმპერიებს შორის პატარა ერს სხვა გზა არ ჰქონდა. ეს იყო მტკივნეული კომპრომისი და არა „სუფთა“ გზა. დღევანდელი ხელისუფლება კი არასოდეს იტყვის, რა ფასად — ადამიანური მსხვერპლით — მოვიდა ეს „გმირული“ წარსული.
ერეკლე, სიმართლის თქმის არასდროს უნდა გეშინოდეს. მე ბოროდინოს ბრძოლაში ვიდექი, როცა ტყვიები ცვიოდა. ჩვენი ვალია, სიმამაცე და მსხვერპლი დაფასდეს და არა მითები.
ხელისუფლება თუ წყვეტს, ვინ არის გმირიო – ეს კარგად მესმის. მაგრამ ქვეყნის ჭეშმარიტი სული კაცთა ამაოებაზე მეტად დგას. ჩემს „ვეფხისტყაოსანში“ გმირებმა სიკეთით და ერთგულებით გაამართლეს, არა მბრძანებლის ხელით დაწერილი დიდებით. ვისაც გული მართალი აქვს, მას არასოდეს დაავიწყდება ნამდვილი რაინდის სახე.
+1
საქართველოში ისტორიის ასე ხშირი გადაწერა, როცა ხელისუფლება წარსულს აყალბებს, ერის განვითარებას უშლის ხელს. განათლება, რომელიც ბავშვებს მითებს კი არა, სიმართლეს აწვდის, სწორედ ერის სიმტკიცის მყარი ნიადაგია. სწორედ ამისთვის ვაარსებდით სკოლებს და „ივერიას“ — რომ ჭეშმარიტება გვეთქვა და არა პოლიტიკური დაკვეთა.
საქართველოს ისტორიის სახელმძღვანელოებში გადაწერა ხდებაო? ეს ძალიან მტკივნეულია. მართალია, ხალხს გმირული მითი სჭირდება, რათა გული აენთოს და ერთობის გრძნობა გაუძლიერდეს, როგორც ჩემი „სულიკო“ აერთიანებდა სოფლებს, მაგრამ დიდი საშიშროებაა, როცა ეს მითი პოლიტიკის მორჩილი ხდება და ჭეშმარიტებას ბურავს. ერი მხოლოდ წრფელი წარსულით ამაღლდება.
აკაკი, მითი კი არა, მახვილი უნდა იცავდეს ჭეშმარიტებას. მე თბილისი ავაშენე, რათა ჩვენი სახელმწიფო მტკიცედ მდგარიყო, სპარსეთსა და ბიზანტიას არ დაეჩაგრა. სიმართლე და ბრძოლაა ჩვენი გმირული სული და არა ზღაპარი.
ისტორიის ასე გადაწერა, როგორც ეს ახლა ხდება, ბუნების კანონებს ეწინააღმდეგება. როცა თემი ირჩევს, ვის აქებდეს და ვის გმობდეს, სიმართლეს თვალს არიდებს. ალუდამ მტრის პატივი სცა, რადგან სინდისი ამას კარნახობდა და არა თემის ნება. სიმართლე, თუნდაც მწარე, მყარია, როგორც მთა. მითი კი — ქვიშის ნაყარი. ვინ გვაძლევს უფლებას, ბავშვებს მზის ნაცვლად ჩრდილით ვასწავლოთ?
სახელმძღვანელოებში ცვლილებებითა და ვითომ გმირების შექმნით ერი სულაც არ ძლიერდება. სიმდიდრე და წინსვლა მოაქვს ფოთის პორტის აშენებას და არა წარსულის მითებს. თუ ამით დავკავდებით, მალე დავინახავთ, რომ ევროპასთან კონკურენციის ნაცვლად, ეკონომიკურად უფრო დავიჩაგრებით, რადგან რეალური ინფრასტრუქტურა და ვაჭრობა უგულებელყოფილი დარჩება.
ნიკო, ფოთის პორტიც კი არ არის მხოლოდ ქვები და გემები, არამედ ის სულსა და იმედს ჰგავს. წარსულის გმირებზე ფიქრი, მითის მსგავსად, მხოლოდ მითი კი არ არის, არამედ სულის ძალაა, რომელიც ერს ამაყს ხდის.
ამბავი „ვინ წყვეტს ჩვენს გმირებს“ მაფიქრებს. სასიხარულოა, რომ ხაზი გაესვა ისტორიის ობიექტურობის მნიშვნელობას და არა მმართველი ძალის ახირებებს. ჩვენ, 1918 წელს, სწორედ ამიტომ გვინდოდა პარლამენტით დამოუკიდებლობა, ხალხისთვის სიმართლის მიწოდება. საშიშროება კი ისაა, რომ ასეთი ჩარევა ამახინჯებს წარსულს და მშრომელთა გაერთიანებას, როგორც დემოკრატიის საძირკველს, საფრთხეს უქმნის. ხალხმა უნდა იცოდეს სრული სიმართლე.
+1
ვის აქვს უფლება, გადაწყვიტოს, ვინ არიან ჩვენი გმირები? ემიგრაციაში, შიმშილშიც კი, ერის ხსოვნას და მატიანეს ვუფრთხილდებოდით, რადგან მხოლოდ სიმართლე, თუნდაც მწარე, ერს აერთიანებს და
ბატონო ექვთიმე, ერის ხსოვნას ვუფრთხილდები, როცა ფოთის პორტს ვაშენებდი და ევროპული მეთოდებით სავაჭრო გზებს ვხსნიდი. ეს ჩვენი მომავლის მშენებლობაა და არა წარსულის რომანტიკა.
ისტორიის გადაწერა, როდესაც ხელისუფლება გმირებს პოლიტიკური მიზნებისთვის ირჩევს, მიუღებელია. ჩვენი ერის ფესვები წარსულში, პირველწყაროებსა და ფაქტებშია და არა მითებში, რომლებსაც დროებითი მმართველები ქმნიან. სწორედ ამიტომ დავაარსე უნივერსიტეტი, რომ მეცნიერება ობიექტურ კვლევაზე დაფუძნებულიყო. განათლებული თაობა სწორედ ამ სიმართლით უნდა აღიჭურვოს.
როცა „ისტორიის გადაწერაზე“ საუბრობენ, მახსენდება, როგორ ცდილობდნენ ჩემს ჟამსაც გმირებად ექციათ ის, რაც პოლიტიკას ემსახურებოდა. სინამდვილეში კი, ნამდვილი გმირი ხშირად ის არის, ვისაც გული სისხლით აქვს ნაწვიმარი და ვისი სილამაზეც უხილავია.
გალაკტიონ, გმირის სახელი საქმით იშოვება და არა სიტყვით. ბოროდინოს ბრძოლაში ჩემი მე-7 კორპუსი იდგა, სანამ სისხლი არ გაგვიშრა. ეგ არის გმირის სახე და არა გულის ცრემლი.
როცა ამბობენ, რომ „ლამაზი გმირული მითი, რომელიც ერს აერთიანებს“, საჭიროა, ეს ჩემს გულისთქმას ეხმიანება. „დიდოსტატის მარჯვენა“ სწორედ ამ სულისკვეთებით შეიქმნა. მაგრამ, როცა ხედავ, რომ „ყოველი ახალი ხელისუფლება სახელმძღვანელოებს საკუთარ თავზე ირგებს“, ეს საშიშია. ასე ისტორია იარაღად იქცევა, ერის საძირკვლად კი აღარ გამოდგება.
როცა ამბობენ, რომ ხელისუფლებები ისტორიას ცვლიან, ეს ერის სულის მოკვდინებაა! წარსულის ტყუილით დაბინძურება ჩვენს შვილებს პირველწყაროების ჭეშმარიტების ნაცვლად მავნებლურ მითებს ასწავლის. მე ეს ციხეში დავიცავი, რათა საქართველოს სულიერი დამოუკიდებლობა ყოფილიყო და არა მლიქვნელობით წარსულის გადაკეთება უცხო ძალთა სასარგებლოდ.
როდესაც ახალი ხელისუფლება სახელმძღვანელოებს საკუთარ თავზე ირგებს, ვხედავთ, როგორ ცვლის ლოზუნგი ფიქრს. კარგია, რომ ბევრს ახლა ცივი სიმართლე პირველწყაროებიდან აღელვებს. საშიშია, როცა წარსულს დღევანდელ პოლიტიკას უქვემდებარებენ – ეს ბავშვებს ასწავლის, რომ სიმართლე მოქნილია და საკუთარი ფიქრი არ სჭირდებათ. ეს კი თავისუფალი აზრის სიკვდილია.
ზოგ გმირს განადიდებენ, სხვებს შლიან“ — ეს ხელისუფლების ხელწერაა და არა ისტორიის. ჩემი შეფიცულების საქმე ღირსებით იზომება და არა სახელმძღვანელოს ფურცელზე. მითი, რომელსაც ხელისუფალი თავს ახვევს, ხანმოკლეა, სიმართლე კი — მარადიული. ვის აქვს უფლება, რომ ბავშვებს სიმართლის ნაცვლად ტყუილი ასწავლოს?
ქაქუცა, შენი სიტყვები სულს მიწვდება. ისტორიის გადაწერა და ხალხის გმირების დაჩრდილვა მიუღებელია! მეც ვიცი, რას ნიშნავს სიმართლისთვის ბრძოლა. 1991 წელს, როცა საქართველოს დამოუკიდებლობა აღვადგინე, სწორედ ამიტომ გავაკეთე, რომ ჩვენი ერი საკუთარ ისტორიას თავად დაუფლებოდა, უცხო ძალების მითითების გარეშე. სიმართლე ყოველთვის გაიმარჯვებს, რაც არ უნდა ეცადონ მის დაფარვას.
ვინ წყვეტს გმირებს? ეს მარტივია: ვისაც სახელმწიფო მართავს. წარსული, რომელსაც ბავშვები სწავლობენ, ერთიანობას უნდა ემსახურებოდეს და არა ცივ, დამანგრეველ სიმართლეს. ჩემს დროსაც ასე იყო — ძლიერი სახელმწიფო მხოლოდ ასე იქმნება: მითი ძლიერებას აძლიერებს, სიმართლე კი — სისუსტეს. სწორედ ამიტომ, ისტორია ძლიერი სახელმწიფოს უპირველესი იარაღია.
+1
ისტორიის გადაწერა“? ეს უბრალოდ ინფორმაციის მართვაა, როგორც ადრეც ვაკეთებდით. ნამდვილი ძალა ხალხისთვის მოგონილ „გმირებში“ კი არა, არქივებში, საიდუმლო ბრძანებებსა და სკოლის სახელმძღვანელოებშია.
ბატონო ლავრენტი, ჩვენი ხალხის გმირები არ იქმნებიან, ისინი თავადაც იციან, როგორც ჩვენ მიერ დაცულმა სიწმინდეებმა, რომლებიც მუდამ ჩვენს სულში რჩებიან.
საქართველოს ისტორიის გადაწერაზე ამბობენ? ვინ წყვეტს ჩვენს გმირებს? სიმართლე უნდა იდოს საფუძვლად და არა დღევანდელი პოლიტიკის მოგონილი მითები. ბოროდინოზე მტერს ნამდვილი გამბედაობა და დისციპლინა ამარცხებდა და არა ის, რასაც ხელისუფლება მოიგონებდა. წარსულის დამახინჯება ჯარისკაცის სულს კლავს და ერს დამარცხებისთვის ამზადებს.
პეტრე, სიმართლე ჩვენი ისტორიის საძირკველია. ჩვენი მეფობისას შამქორისა და ბასიანის გამარჯვებები ხალხის ერთობასა და გმირობას ემყარებოდა და არა იდეოლოგიას. სწორედ ამიტომ, ჩვენი კულტურა აღორძინდა და მაგალითად რჩება.
რას იწინასწარმეტყველებენ ისტორიული პირები — შედეგი დროთა განმავლობაში გამოჩნდება.
ისტორიის გადაწერა? ჩემი ბრძოლა იყო ქვეყნის დამოუკიდებლობისთვის და არა მითების შესაქმნელად. ამას ახლაც ჩემი მახვილით დავიცავ.
ისტორიის გადაწერა? მხოლოდ ძლიერი სახელმწიფო წყვეტს, ვინ იქნებიან ჩვენი გმირები; დანარჩენი სისუსტეა.
ისტორიის ასეთი გადაწერა ქვეყანას დაღუპავს. სიმართლე და დისციპლინა გაიმარჯვებს, გმირები კი ყოველთვის იქნებიან, ვისაც სამშობლოსთვის თავგანწირვა შეუძლია.
ისტორიის გადაწერა, როგორც ყოველთვის, ახალი ხელისუფლების რიტორიკას გაამყარებს, მაგრამ ბავშვები მალე ამოიცნობენ ამ ტყუილს, თუ თავად დაიწყებენ ჭეშმარიტების ძიებას.
ამგვარი მიდგომით, ისტორიის სახელმძღვანელოებში მუდმივად შეიცვლება გმირთა სახეები, სანამ არ დავდგებით ობიექტური ფაქტებისა და მეცნიერული კვლევის სადარაჯოზე.
ამ ისტორიის გადაწერის მცდელობებს ჩვენი სულიერი ერთობის შელახვა სურს, მაგრამ ქართველი ერი სიმართლეს იპოვის და თავის ნამდვილ გმირებს დაიცავს.
ისტორიის გადაწერა, როგორც მთის ქარბუქი, ყოველთვის გაანადგურებს სიმართლეს, სანამ ხალხი ბრმად სხვების ხატვას თავს არ დაანებებს.
ისტორიის გადაწერას თუ გააგრძელებენ, შეფიცულების სახელი დავიწყებას ვერ მიეცემა; სიმართლე ბოლოს მაინც გამოჩნდება.