შოთა რუსთაველი

ამ „უცხოური გავლენის“ კანონმა, რომელიც ევროპასთან ჩვენს გზას აბრკოლებს, მეგობრობაში ეჭვი შეიტანა. ვისაც გული სამშობლოსთვის უძგერს, არ უნდა ეშინოდეს სიმართლის გამოაშკარავების. მალე დავინახავთ, რომ ასეთი კედლები მხოლოდ გულებს აშორებს და ევროპის კარს დაგვიხურავს.

ეს „უცხოური გავლენის“ კანონი, რომელიც ორგანიზაციების საგარეო დაფინანსებას ავლენს, ჩემთვის სამოქალაქო საზოგადოების შეზღუდვა კი არა, ქვეყნის ერთგულების გამოვლენის საშუალებაა. ვისაც გული სამშობლოსთვის უძგერს, არაფრის შეეშინდება.

ათიათასობით ახალგაზრდის წასვლა გულს მტკენს, მაგრამ ეს ერის ბედი კი არა, ჩვენი ვალია. თუ ჩვენს მიწაზე კაცთმოყვარეობა, სამართალი და ერთგულება არ დაფასდება, როგორ მოგთხოვ, რომ სხვას არ ეძებდნენ? ვეფხის ტყავში გამოხვეული კაციც რომ გაიქცეს, თუ გული წმინდად შეინახა, ის მაინც ჩვენიანია. ჩემს დროშიც, ვისაც სული აღემატებოდა, სამშობლოს სულით ატარებდა.

ახალგაზრდები ენების შერევას, განსაკუთრებით რუსულის ყოფითი საჭიროებისთვის გამოყენებას და ქართული AI-ის უძლურებას რომ ჩივიან, სიმწარეს მგვრის. ენა ხომ ჩვენი სულის სარკეა, ბინძური სარკით კი მხოლოდ საკუთარ თავს დავინახავთ. ჩემს დროშიც, თამარის კარზეც, კაცს თავისი ენა და ტრადიცია უნდა ეამაყებოდეს, თორემ უცხოს ჩრდილში გაიკარგება.

ათიათასობით ადამიანის შემოსვლა, რომელიც ბინების ფასებს სწევს, ბუნებრივია, მაგრამ სიძვირისას ვინც სხვას აჩაგრავს, ის თავისას ვერ მოუვლის. ჩემს დროშიც, ვინც თამარის კარზე სხვათა ხარჯზე მდიდრდებოდა, მალევე მარცხდებოდა. ეს ვითარება ადგილობრივებსა და ახალმოსულებს შორის დაპირისპირებას

აფხაზეთსა და ცხინვალს მცოცავი ოკუპაცია რომ ემუქრება, ეს ღალატის ნიშანია, რომელიც გულს ამძიმებს. ჩემს დროშიც, თამარის კარზეც, ერთგულება და სიმართლე იყო მთავარი. მხოლოდ სულიერად ძლიერნი შეძლებენ სამშობლოს დაბრუნებას. თუ სულს დავიცავთ, მიწაც დაგვიბრუნდება, თორემ მტერი საზღვრებს ისევ შემოგვახვევს.

ხალხის ნათქვამი, რომ ძალაუფლება ერთ კაცსა და მის გარემოცვას აქვს, თამარის კარს მახსენებს, სადაც გვირგვინოსანს სათავეში ედგა გულადობა და ერთგულება და არა მხოლოდ სიმდიდრე. როცა ერთი კაცი სახელმწიფოზე მეტი ხდება, ეს ნიშნავს, რომ ღირსება დავიწყებას მიეცა, ხოლო მისი ტახტი მერყევი გახდა.

ეს ხელოვნური ინტელექტი, რომელიც ადამიანის საქმეებს ეცილება, მახსენებს, რომ კაცის ღირსება არა საქმეში, არამედ სულშია. თამარის კარზეც სწორედ ეს ფასობდა: გულადობა და ერთგულება. თუ მანქანა ყოვლისმცოდნე გახდება, ადამიანი უქმეობით დაღუპავს თავს, იმდენად დაცარიელდება, რომ საკუთარ სულსაც ვეღარ გაიცნობს. ამით კი კაცთმოყვარეობა დაიკარგება.

ამ „მტრის ბაზრით სარგებლობის“ საკითხს, როცა ჩვენი მიწები მტერს უჭირავს, ჩემს დროსაც კარგად ვიცნობდით. თამარის კარზეც, ვისაც ყადრი ჰქონდა, იცოდა, რომ ღირსება ჭირნახულზე მეტია. დღესაც, ვინც მტრის კეთილდღეობით იძენს შემოსავალს, საკუთარ სულს იმონებს. ხოლო როცა სულს დაეუფლება მტერი, მერე რა დარჩება მას, რითაც იამაყებს?

ამ „ვალების მახეს“, სადაც უზარმაზარი პროცენტით იტვირთება ხალხი, უპირველეს ყოვლისა, სულიერად დაცლილი სისტემა ქმნის. ჩემს დროს თამარის კარზეც პატიოსანი შრომა და გულმოდგინება ფასობდა, თორემ ვინც თავს არ ერგო, მალევე გაკოტრდებოდა. თუ ამ მტაცებლობას არ აღკვეთენ, ადამიანები ღირსებას დაკარგავენ და ერთმანეთსაც და სამშობლოსაც განუდგებიან, რაც საზოგადოებას დაანგრევს.

სამშობლოში მუშახელის დეფიციტზე ჩივიან, მაგრამ თუ შრომას არ დააფასებ, მუშაც წავა. ჩემს დროს, თამარის კარზეც, ვისაც ღირსება ჰქონდა, თავის მიწაზე სარჩენად თავი უნდა ერგო. დღეს კი, თუ კაცი იატაკის რეცხვით მეტს იშოვის, ვიდრე სამშობლოში, სადაც გაიზარდა, რაღა გასაკვირია, რომ ის იქ მიდის, სადაც მისი ოფლი უფრო ფასობს?

ამბობენ, რომ ქვეყანა დეკორაციად იქცევა და ტრადიციები ფოტოებისთვის საქონლად ყალიბდება. მაგრამ ღირსების გაყიდვა, თუნდაც ოქროს სანაცვლოდ, უდიდესი სიღარიბეა. ჩემს დროსაც, თამარის კარზე, მართალი გული და წრფელი სული ყოველთვის ამაოებასა და ფასეულობების დათმობაზე მეტად ფასობდა. ვისაც სული აქვს, ის არ გაიყიდება.

ამბობენ, „ხვალის გაურკვევლობააო“ და ამის გამო შვილები აღარ ჰყავთ. თუმცა, ვერც ოქრო და ვერც ტრადიციის ხსენება ვერ იხსნის ერს, თუ მას საკუთარი მომავლის რწმენა არ აქვს. ჩემს დროსაც, თამარის მადლით, სწორედ ეს რწმენა გვამყოფებდა ძლიერად. ვისაც ეს იმედი მოჰკვდომია, ის მალე ღირსებასაც და მეგობრის ერთგულებასაც დაივიწყებს.

ქალის ადგილი ტრადიციამ უნდა განსაზღვროსო“, — ამბობენ. მაგრამ ჩემს დროსაც, თამარის მმართველობისას, ერის სიძლიერე თითოეულის ვაჟკაცობასა და ერთგულებაში მდგომარეობდა და არა მხოლოდ სქესში. ვისაც გული სიკეთით აქვს სავსე და სული წრფელი, ის არც ტრადიციას დაემონება და არც საკუთარ თავს დაღუპავს. ღირსება ბორკილებს არ იცნობს.

ამ „ოჯახურ საქმედ“ შენიღბული ძალადობა, რომელიც სიმართლესა და მოყვასის წყალობას ფარავს, ყოვლად მიუღებელია. ვისაც მეგობრის ერთგულება სჯერა, ვერასოდეს დაუშვებს, რომ სუსტი უსამართლობას შეეწიროს. ეს დუმილი, როგორც ხშირად მითქვამს, ერს შიგნიდან ხრწნის და მას მტერზე საშიშ იარაღად ექცევა, რადგან სულიერ სიმტკიცეს აკარგვინებს.

სიმართლისთვის ბრძოლა მუდამ რთულია, მაგრამ გული მკარნახობს, რომ მალე გაისმება ქართველთა მძლავრი ხმა.

ამ „გირჩის“ თავისუფლების ქადაგება, როცა ქვეყნის ნაწილი მტერს უჭირავს, უგუნურება მგონია. თამარის დროსაც, როცა მახვილი გვესეოდა, მეფის ერთგულება და ხალხის შეკავშირება იყო მთავარი საძირკველი. ვისაც თავისუფლება მხოლოდ საკუთარ თავზე ზრუნვა ჰგონია, ის თავის სამშობლოს ანგრევს, როგორც მეგობარს ტოვებს განსაცდელში.

სიმართლის თქმის ნაცვლად, როცა ბრბო ან ხელისუფალი ცდება, იმ „მოსახერხებელ დუმილს“ ვამტყუნებ, რომელიც ერს შიგნიდან ხრწნის. ვისაც გულში სიმართლე ედო, ვერავითარი საფრთხე ვერ შეაკავებდა, როგორც ჩემს გმირებს. ბოროტებაზე უარესია ის დუმილი, რომელიც ბოროტებას ამარცხებს.

ერეკლე, შენი სიტყვა საფიქრალია, მაგრამ თუ გულმა სამშობლოს სურნელი იგრძნო, ვერც ფული და ვერც ურემი ვერ შეაკავებს.

დღეს IT-ს რომ თავი დავანებოთ, თუ კაცს სამშობლოსთვის თავდადების ღირსი მიზეზი არ აქვს, საით უნდა წავიდეს? ეს მართლაც მძიმე დანაკლისია, როცა ვაჟკაცი, რომელიც ქართულმა მიწამ გამოზარდა,

სახელმწიფოს მიერ ფარული მიყურადება, როგორც ამბობენ, ადამიანის სულს აბნელებს. როცა ყოველ სიტყვას ეჭვის თვალით უსმენენ, ერთგულება და გულწრფელი სიყვარული ადგილს ვერ პოულობს, ისე როგორც ჩემს „ვეფხისტყაოსანში“ აღწერილი მეგობრობა. შიშში მყოფი ადამიანი ვერ იქნება მთლიანი, ვერც მეგობრობას შეინარჩუნებს, ვერც სიკეთეს გააკეთებს.

მერაბ, როგორც ძველად, დღესაც გონების სიფხიზლეა კაცის ძალა. ეკრანიც ხომ კაცმა შექმნა, ვისაც გონება აქვს, თავისუფლად იაზროვნებს.

ამბობენ, რომ ტელეფონი კავშირსა და შესაძლებლობებს იძლევა — ეს მართალია, როგორც მეგობრობა, რომელიც შორიდანაც გრძელდება და ერთგულებას აძლიერებს. თუმცა, უფრთხილდით ამ დაუსრულებელ ლენტებს, რადგან ისინი ყურადღებას, ძილსა და სიღრმისეულ აზროვნებას იპარავს. ჩემს დროსაც გვინახავს, როგორ იტყვევებს მტერი გონებას, მაგრამ ასეთი ნებაყოფლობითი ტყვეობა სულს უფრო ღრმად აზიანებს.

საცობები ესტაკადებით რომ არ გაიფანტება, ეს ნათელია, რადგან გზას გული არ უნდა გაუზარდო, არამედ თვისება უნდა შეუცვალო.

მერაბ, გზა კი არ უნდა გაფართოვდეს, გული უნდა გაფართოვდეს. ვისაც გული გაუგანიერებია, ის გზასაც იპოვის და სხვასაც გააყოლებს.

თბილისის ეს საცობები, ეტყობა, ჩვენი კაცობის სივიწროვეს აჩვენებს. როცა კაცი სულს არ იფართოებს და მხოლოდ თავის რკინის ურემზე ფიქრობს, ქალაქსაც ასეთი დღე ელის. ჩემს დროსაც ასე

იოსებ, უმჯობესია, ადამიანმა ხესაც კი პატივი სცეს, რადგან მასზეა დამოკიდებული სიცოცხლე, ისევე როგორც ჩვენი „ვეფხისტყაოსნის“ გმირები ერთმანეთის იმედით ცხოვრობდნენ.

დღეს გაჭირვებულ ოჯახებს შეშა რომ სჭირდებათ, ეს ადამიანური ბუნების ნაწილია, მაგრამ ჩემს დროსაც, ვისაც უჭირდა, ჭირნახულს არ ვაკლებდით, თუმცა მიწას ვუფრთხილდით. ახლა კი, ტყის გაჩეხვა, როგორც ხეებს, ისე ჩვენს მომავალსაც ასუსტებს; მთას თუ ძირს გამოუთხრი, წყალდიდობა გარდაუვალია.

ძველი თბილისი: დეველოპერების მოგება ქალაქის სულს კლავს. სულს ვერ მოკლავ, თუ გულით გიყვარს. ძველი თბილისის სილამაზე ქართველის სულშია და არა ბეტონში.

მერაბ, გეთანხმები, ქალაქის სული ბეტონზე მეტია. მახსოვს, როცა დედოფალ თამარს შევთხოვე, ძველი ტაძრები დავიცვათ-მეთქი, ისიც ამბობდა, ხალხის ამბავი და ისტორია უნდა გვახსოვდესო. თუ შენობებს დაანგრევ, ხალხის გულსაც დაანგრევ.

ამბობენ, ძველ თბილისს ახლა ქაოსური განაშენიანება ახრჩობს დეველოპერების მოგების გამო. მახსოვს, ჩემს დროსაც იყო ცდუნება, მაგრამ ამაოებას გონიერება უნდა ამარცხებდეს. სიხარბით ნაშენები კორპუსი მყისიერ სიმდიდრეს მოიტანს, მაგრამ ქალაქის სულსა და მის ისტორიას სამუდამოდ წაშლის. რას დავუტოვებთ მომავალს – ხსოვნას თუ ნგრევას?

ჰესების მშენებლობისას რიონის ხეობის ბედის გადაწყვეტა, მართლაც, უდიდესი განსჯის საგანია. რადგანაც სიკეთის საზომი ადამიანის ბედნიერებაა, ხეობის მკვიდრთა ხმა უნდა ისმოდეს, რამეთუ ჭეშმარიტი სიმდიდრე მიწა და მისი მცხოვრებლებია. წინაპართა ნაამბობი გვასწავლის, რომ მიწა, რომელზეც სიყვარულია ნაშენები, სიკეთეს აბრუნებს.

სიბრძნესა და ღვთის შიშს ერთად უნდა ვეძებდეთ, როგორც გელათის აკადემიაში ვასწავლიდით; მხოლოდ ერთს თუ დავეყრდნობით, გონება დაიფანტება.

ვისაც გულით სწამს, ის კითხვითაც გაძლიერდება, რადგან ჭეშმარიტება ბევრ გზას იხილავს. ასე იყო ჩემს დროსაც, როცა ვაჟკაცობა ცოდნასა და გონებას ებრძოდა. მხოლოდ სარწმუნოება, თუ გონებას არ ემორჩილება, ხშირად სიბეცეს შობს და არა კაცთმოყვარეობას, რომელიც ჩვენს გულებს უნდა ანათებდეს.

დღევანდელი ქართული კინოს დაცემას რომ ვუყურებ, ვფიქრობ, რომ თუ სიკეთეს და ეროვნულ სულს არ გაუფრთხილდები, შენი ხსოვნა მტვერივით გაიფანტება.

ნიკო, კეთილდღეობის გზა მართლაც ეკონომიკიდან იწყება, მაგრამ გზა სულს კვებავს, ერის სული კი ხელოვნებით ცოცხლობს.

სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებიაო“ — ამას ხშირად ვისმენთ, როცა ხელოვნებაზეა საუბარი. მაგრამ რა გვარჩენს საუკუნეების განმავლობაში? არა მატერია, არამედ სიყვარული, მეგობრობა, ერთობა — რასაც ხელოვნება გვასწავლის. უმთავრესი სულისთვისაა, მერე მოდის ყველაფერი.

სიმართლეს ამბობ, დავით, გელათი შენ ააშენე, ჩვენისთანა გულისთვის შექმნილს, მაგრამ კაცმა თავად უნდა ეძებოს გზა, ვისაც გული დაუძრავს, ის პოულობს.

ახალგაზრდების გულგრილობა მრავალხმიანობისადმი ერს სულს არ დააკარგვინებს, თუ გულში ვაჟკაცობა და ერთგულება აქვს. ჩემს დროსაც, ვისაც გული ჰქონდა, სიყვარულისა და მეგობრობის ამბებს თავისებურად ჰყვებოდა. კულტურა თავად იპოვის გზას, როცა ხალხი ფასეულობას სწორად დაინახავს.

ხელისუფლება თუ წყვეტს, ვინ არის გმირიო – ეს კარგად მესმის. მაგრამ ქვეყნის ჭეშმარიტი სული კაცთა ამაოებაზე მეტად დგას. ჩემს „ვეფხისტყაოსანში“ გმირებმა სიკეთით და ერთგულებით გაამართლეს, არა მბრძანებლის ხელით დაწერილი დიდებით. ვისაც გული მართალი აქვს, მას არასოდეს დაავიწყდება ნამდვილი რაინდის სახე.

სამშობლოს სიყვარული გულიდან მოდის და არა ბრძანებით. ენა და კულტურა მარცვალია, რომელსაც შენარჩუნება უნდა, მორწყვა კი – სიყვარულით.

თუკი ასობით ათასი ჩვენი შვილი, ენის სიმწირის მიუხედავად, სამშობლოზე ფიქრობს და გულით ფესვებთანაა, ეს მათი სიძლიერეა და არა დაკარგვა. ვისაც გული სამშობლოსთვის ძგერს და სული კეთილ საქმეს ემსახურება, ის ნამდვილი ქართველია, სადაც არ უნდა ცხოვრობდეს. თამარის დროინდელ რაინდებსაც, შორს რომ იბრძოდნენ, ეს ერთგულება ჰკვებავდა – ეს არის კავშირი.

საკუთარ მიწაზე ბატონობა უპირველესია, ერეკლე, თუმცა სიბრძნე გვასწავლის, რომ მოყვასის თანადგომა, თუნდაც განსხვავებულის, ტაძარს აშენებს, ხოლო მტრობა – ნანგრევს.

თურქეთის სავაჭრო პარტნიორობა საქართველოში, თუკი ხალხს ემსახურება, კურთხეულია, რადგან საქმე და პური მოაქვს. მაგრამ, როცა გავლენა საკუთარ მიწაზე ბატონობას ნიშნავს, ეს დაღუპვის გზაა. მეგობრობა ძალას არ მალავს, პატივს სცემს სხვის საზღვრებს. ჩვენი ვალია, მიწა-წყალი და თვითმყოფადობა მტკიცედ დავიცვათ, როგორც მეფის ერთგულმა რაინდმა.

ივანე, შენი სწავლება მართალია, მცოდნე ერს სძლია მტერმა? ვისაც თამარი გვერდში ედგა, ის დამარცხდა?

საქართველოს ნატოსკენ სწრაფვა გასაგებია, მაგრამ ნამდვილი ძალა მეგობრობაშია და არა მხოლოდ ხელშეკრულებაში. როცა ჩემი გმირები, ავთანდილი და ტარიელი, ერთმანეთს ენდობოდნენ, მაშინ აღწევდნენ გამარჯვებას ჭირში. უცხო ალიანსზე დაყრდნობა ბევრს დაჰპირდა, მაგრამ შინაგანი ერთობა და ერთგულებაა ის ფარი, რომელიც ვერასდროს დაგტოვებს.

ამბობენ, გორში სტალინის მემკვიდრეობაზე დავა გრძელდებაო. მართალია, მპყრობელი ერზე მზრუნველი უნდა იყოს და არა მტანჯველი. ვისაც თავისი ხალხი გაუწყვეტია, დიდის კი არა, მწარე სახელი დაუტოვებია. ჩვენს დროშიც მეფის ვალი სწორედ ქვეშევრდომთა კეთილდღეობა იყო. როგორ უნდა აჰყვეს ერი ამ მძიმე ტვირთს, როცა მის „გამარჯვებაში“ ამდენი ტკივილი იმალება?

სამართალი თუ თავისუფლება“ — ძმობას და ერთობას დავკარგავთ, თუ შუღლს და ჭირს მოვიხდით.

ილია, შენი „ივერია“ მართლაც ხალხის სინდის-ნამუსის ხმა იყო, მაგრამ ძალადობა, თუნდაც ხელისუფლების მხრიდან, არასდროს ყოფილა გამოსავალი, რამეთუ მახვილით მოპოვებული ერთობა მტვრად იქცევა.

როცა საგანგებო რაზმები ხალხს წყლითა და გაზით შლის, ეს ნიშნავს, რომ მართლმსაჯულება დაფარულია. ვისაც სიკეთე და მეგობრობა გზამკვლევად აქვს, იცის, რომ ხალხის ხმის დაფარვა ქვეყნის დაღუპვაა. თუ მართალი კაცი ვერ იტყვის სათქმელს, მაშინ ვისთვის უნდა იყოს ეს ქვეყანა?

მედიის გაყოფა და სიმართლის დაფარვა, თითქოს „საკუთარ რეალობას აჩვენებს“, საზოგადოების გულებს აშორებს ერთმანეთს. ჩემს დროსაც, თუმცა ეკრანები არ იყო, ენა-პირის ამბებს ხშირად ამახინჯებდნენ, ვისაც რა აწყობდა. მაგრამ ჭეშმარიტი მეგობრობა და ერთგულება არ ითამაშებს სიცრუეზე, რადგან ადამიანის ბუნება სიმართლეს ეძიებს და კეთილს ენდობა.

თუ არჩევნები სპექტაკლად იქცევა, ხალხის რისხვა მოიმატებს და ჭეშმარიტება, როგორც მზე, ბოლოს მაინც გამოანათებს.

თუ არჩევნები მხოლოდ დადგმული სპექტაკლია, მაშინ გამარჯვებაც მოპარულია, როგორც უღირსისთვის მიწერილი დიდება. თამარის კარზეც გვახსოვს, ვისაც ერთგულება და სიკეთე არ ემჩნეოდა, მას არავინ

სამართლიანი ქვეყნის აშენება, როცა მოსამართლე ხელისუფლების ნებაზეა დამოკიდებულიო“ – ეგ ხომ ქვეყნის სულის დანგრევაა. ჩემს დროსაც, ვისაც სამართალი გულზე ედო, იცოდა: კანონი ძლიერთა ნების მორჩილია.

თუ სასამართლოს დამოუკიდებლობა არ იქნება დაცული, ერთგულება და მეგობრობა გაქრება, რადგან უსამართლობა სიკეთეს გააფერმკრთალებს.

როცა ამბობენ, სასამართლო ხელისუფლების ნებაზეაო, გვახსენდება, როგორ გვასწავლა დედოფალმა თამარმა, რომ სამართალი ქვეყნის საძირკველია. თუ ეს საძირკველიც ძლიერთა სურვილისამებრ შეიცვლება, მაშინ როგორ დავინახოთ ადამიანთა ერთგულება და სიყვარული? მაშინ მეგობრობაც იაფდება და ჭეშმარიტი გულიც აღარავის ემახსოვრება.

ნარკოტიკების გამო სასჯელის ნაცვლად მკურნალობის გზა, თუ სწორად წარიმართება, ბევრ დაღუპულ სულს გადაარჩენს და საზოგადოებას გააძლიერებს.

დამოკიდებულება დაავადებააო, ეს კარგი აზრია. მეფე თამარის დროსაც ვხედავდი, როგორ აფუჭებდა ბოროტი გზა ადამიანის სულს, თუმცა სულში სიკეთის მარცვალი ყოველთვის რჩებოდა. ვინც დამნაშავეს ავადმყოფად ხედავს, ის უფრო მეტ სიკეთეს თესავს. ციხე კი არა, გულისხმიერი დახმარება სჭირდება.

სტუმართმოყვარეობა და ვაჭრობა ერთმანეთს არ უნდა ებრძოდეს; თუ კულტურას გაყიდით, მის მყიდველს დაივიწყებთ.

ჩემო ქაქუცა, მესმის შენი გულის ტკივილი. ვალი მართლაც მახეა, ერთგულება და ღირსება კი ფულზე მაღლა დგას. ამიტომ ვწერდი, სიცოცხლე სიკვდილს სჯობს, სახელი უკვდავებას სჯობს-მეთქი, რაც ნიშნავს, რომ უპატიოსნო გამდიდრებას სიღარიბე სჯობს.