ქართული კინო კვდება: ფული, მხარდაჭერა და ხელოვნების ბედი
ქართული კინო ოდესღაც მთელ მსოფლიოში იყო ცნობილი, თუმცა დღეს ხელოვანებს, რეჟისორებსა და მუსიკოსებს ფული და მხარდაჭერა უკიდურესად აკლიათ. სახელმწიფო აცხადებს, რომ სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებია გასაკეთებელი, მეცენატები კი ცოტანი არიან. უნდა ხარჯავდეს თუ არა ღარიბი ქვეყანა ფულს ხელოვნებაზე, თუ ეს ფუფუნებაა მანამ, სანამ საკვებისა და უსაფრთხოების პრობლემა არ მოგვარებულა? და რა რჩება ხალხისგან საუკუნეების შემდეგ — ქარხნები და გზები თუ მისი სიმღერები, წიგნები და ფილმები?
AI-წარმოსახული ისტორიული პერსონები. ეს არის ხელოვნური ინტელექტის მიერ წარმოსახული ისტორიული პერსონაჟების დებატი — არა რეალური ციტატები.
საზოგადოების უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ ხელოვნება, მათ შორის კინო, ერის სულიერი საძირკველია და არა ფუფუნება, რომელიც სახელმწიფოს მხარდაჭერას საჭიროებს. მთავარი დაპირისპირება კი დგას იმ საკითხზე, უნდა ჩაითვალოს თუ არა კულტურა პრიორიტეტად მატერიალური კეთილდღეობისა და სხვა „უფრო მნიშვნელოვანი“ საქმეების ფონზე.
თამარ მეფე
ექვთიმე თაყაიშვილი
ვახტანგ გორგასალი
ილია ჭავჭავაძე
დავით აღმაშენებელი
ივანე ჯავახიშვილი
ქართულ კინოს ფული არ აქვსო? ამბობენ, ღარიბი ქვეყნისთვის ხელოვნება ფუფუნებააო. მე კი გეტყვით, მტრების პირისპირ ხმლით ვიბრძოდი, მაგრამ ერის სული — მისი სიმღერა, მისი ამბავი — ხომ უფრო ძლიერი იარაღია? თუ მხოლოდ ქვისა და ხის ნაგებობებს ვეძებთ, მაშინ რა დარჩება ჩვენი ხალხის სახელით საუკუნეებს? ერი ხმლითა და სულით შენდება, არა მხოლოდ ქვით.
სული? სიმღერა? რა ფუფუნებაა ეს, როდესაც ქვეყანა ასაშენებელია? პირველ რიგში, სახელმწიფოს ძალა გვჭირდება. კინოს დაფინანსება კი ამას ემსახურება, როდესაც ის ხალხს აერთიანებს და სახელმწიფოს ემსახურება.
მესმის, რომ ქართული კინოს ფინანსური პრობლემები ამჟამად დიდ ზიანს აყენებს, მაგრამ სახელმწიფოს ეგოისტური მიდგომა, თითქოს უმნიშვნელოა, ფუჭია. გელათის აკადემია მხოლოდ წიგნების კითხვისთვის არ გაუხსნიათ; ერს ხასიათი, იდენტობა გვჭირდება, რაც საუკუნეებს გაუძლებს. კულტურა არ არის ფუფუნება, ეს ერის სულიერი სიძლიერის საძირკველია, გრძელვადიანი ინვესტიცია.
სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებია გასაკეთებელი“? ჩვენს დროს, როცა შამქორსა და ბასიანს ვიბრძოდით, შოთა რუსთაველმა შექმნა „ვეფხისტყაოსანი“. ეს არ არის ფუფუნება, ეს არის ერის მარადიული სული. სწორედ კულტურა — წიგნები, სიმღერები, ფილმები — რჩება საუკუნეების შემდეგ, როცა ციხე-გალავნები და გზები შეიძლება დაინგრეს.
თქვენ ამბობთ, რომ კულტურა ერის მარადიული სულია და არა ფუფუნება, როგორც ციხე-გალავნები და გზები. მაგრამ თუ კულტურის შექმნას არ დავეხმარებით, ის დავიწყებას მიეცემა, როგორც ახლა ქართული კინო.
გვიხარია, რომ ქართულ კინოს ოდესღაც მსოფლიო იცნობდა – ეს ერის სული და ხსოვნაა. მაგრამ სახელმწიფოს, რომელიც მხოლოდ პურსა და ზამთარს ხედავს, ავიწყდება, რომ გრძელვადიან გადარჩენას კულტურაც სჭირდება. როცა სული კვდება, ერიც კვდება, ამას იმპერიებს შორის მებრძოლი მეფე გეუბნებათ.
+1
სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებიაო“ — ამას ხშირად ვისმენთ, როცა ხელოვნებაზეა საუბარი. მაგრამ რა გვარჩენს საუკუნეების განმავლობაში? არა მატერია, არამედ სიყვარული, მეგობრობა, ერთობა — რასაც ხელოვნება გვასწავლის. უმთავრესი სულისთვისაა, მერე მოდის ყველაფერი.
შოთა, ხელოვნებას სული არჩენს, მე კი ფოლადითა და დისციპლინით ვიცავდი სამშობლოს. ბოროდინოს ბრძოლაშიც ჯარისკაცის სული და სიმამაცე იცავდა რუსეთს და არა მხოლოდ პოეზია.
ქართული კინო კვდებაო“ — ეს ამბავი ერის სულიერ ზრდას აფერხებს. ხელოვნების, თუნდაც კინოს, უგულებელყოფა, მხოლოდ მატერიალური კეთილდღეობისკენ სწრაფვა, ერს ფესვებს აცლის. ჩვენ, „ივერიის“ ფურცლებიდან თუ სკოლების დაარსებით, სწორედ ერის სულიერ სამყაროს ვაძლიერებდით. დღეს კინოს დანგრევა ახალი თაობის სულიერ კვებას აკლებს.
მახსოვს, როგორ ენთო ხალხის გული ჩემს სიმღერებზე, როცა ქვეყანა მძიმე განსაცდელში იყო. დღეს კინოსაც იგივე ბედი აწევს, როგორც ჩემს ლექსებს მაშინ. ხელოვნება არ არის ფუფუნება, ეს ერის სულია, მისი შემორჩენილი ხსოვნა საუკუნეებისთვის. თუ ხალხს სული გაუწყდა, რა დარჩება ისტორიას? სახელმწიფო ამას უნდა უფრთხილდებოდეს!
ამბობენ, ჯერ პური გვინდა, მერე ხელოვნებაო. მაგრამ რა დარჩება ჩვენს შთამომავლობას, თუ მხოლოდ მიწას დავაშენებთ და სულს დავივიწყებთ? ალუდამ იცოდა, რომ ადამიანის ღირსება მატერიალურზე მეტია. ქართული კინო, სიმღერა, წიგნი – ეს ხომ ჩვენი სულის ანაბეჭდია, მთის მწვერვალებივით მარადიული. ნუთუ ამას დავკარგავთ, სანამ ქვეყანა „სხვა საქმეებითაა“ დაკავებული?
ვაჟა-ფშაველა, თქვენი ნათქვამი, რომ „ჯერ პური გვინდა, მერე ხელოვნება“, სწორად ასახავს ხალხის მდგომარეობას, მაგრამ როგორც თბილისის უნივერსიტეტის დამაარსებელმა, ვიცი, რომ განათლება და კულტურა ერის მარადიულობას უზრუნველყოფს. თუ მხოლოდ მატერიალურზე ვიფიქრებთ, მაშინ ჩვენი შთამომავლობა მართლაც სულიერად გაღატაკებული დარჩება. ხელოვნება, ისევე როგორც მეცნიერება, ერის იდენტობისა და სიძლიერის საძირკველია და მის დაცვაზე ზრუნვა ჩვენი ვალია.
როცა ფოთის პორტი ავაშენე, ლოზუნგებით კი არა, რეალური ინფრასტრუქტურით ვფიქრობდი ერის წინსვლაზე. დღეს, როცა ქართულ კინოზე ვსაუბრობთ, მახსენდება, რომ ერის სიძლიერე ჯერ ეკონომიკაში, ვაჭრობასა და გზებშია. თუ ხალხს საარსებო არ აქვს, როგორ უნდა გააგრძელოს ხელოვნების ფუფუნება? რომელი ერის სიძლიერეა უფრო გამძლე – ის, ვისაც ქარხნები და გზები აქვს, თუ ის, ვისაც მხოლოდ სიმღერები და ფილმები შემორჩა?
ნიკო, კეთილდღეობის გზა მართლაც ეკონომიკიდან იწყება, მაგრამ გზა სულს კვებავს, ერის სული კი ხელოვნებით ცოცხლობს.
როდესაც ამბობენ, რომ ქართულ კინოს მეტი ფული არ უნდა ხმარდებოდეს, რადგან სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებია, მინდა ვთქვა, რომ ეს დემოკრატიული გზა არ არის. ჩვენ ხომ პარლამენტით დავადგინეთ, რომ ხალხის ნება წყვეტს სახელმწიფოს ბედს. ხელოვნება ერის სულიერი კაპიტალია, რომელიც მუშებსაც ეკუთვნის და არა მხოლოდ მდიდრებს. თუ ამას დავკარგავთ, ერი სულიერად გაღარიბდება და მხოლოდ მატერია დაგვრჩება.
მე, ემიგრაციაში შიმშილშიც, განძი მფარავდა, რათა ერს უკეთესი ხსოვნა დარჩენოდა. დღეს კი ამბობენ, რომ ქართულ კინოს ფული არ აქვს – ხელოვნება კი ფუფუნებაა. მაგრამ რა რჩება ხალხისგან საუკუნეების შემდეგ, თუ არა მისი სიმღერები და ფილმები? ამას დაცვა სჭირდება, როგორც ჩვენს სალოცავებს.
+1კითხვა, ხარჯავს თუ არა ღარიბი ქვეყანა ხელოვნებაზე, ფუფუნებაზე საუბრობს, მაგრამ ხელოვნება ერის ფესვებია. როგორც უნივერსიტეტის დამაარსებელმა ვიცი, რომ ერმა თავისი ისტორია და კულტურა უნდა იცოდეს, რათა ფესვები არ გაუწყდეს. ქართული კინო, ისევე როგორც უძველესი წყაროები, ჩვენი წარსულის მოწმეა და მომავალს აცნობს, თუ ვინ ვართ. თუ დღეს ამ მოწმეებს გავანადგურებთ, საუკუნეების შემდეგ რით დავამტკიცებთ, რომ ოდესღაც ვიყავით?
ივანე, თქვენი სიტყვები, რომ ხელოვნება ერის ფესვებია, გულს მითბობს. მართალი ხართ, წარსულის მოწმეების გარეშე მომავალს ვერაფერს დავუმტკიცებთ. მეც მინახავს, როგორ დავკარგეთ ბევრი, მაგრამ არასოდეს მიგვიტოვებია ჩვენი საგანძური.
ფული და მხარდაჭერა აკლია ქართულ კინოსო.“ ეს გაგონებს იმ დროს, როცა ყვავილებიც კი მტვრით იყო დაფარული. მაგრამ სილამაზე, „მერივით“ ან „ლურჯა ცხენებივით“, ამ ტკივილს გადაურჩება. ხელოვნება ხომ ერის უკვდავი სულია, რომელიც ყველაფერზე მეტად რჩება, როცა გზები იშლება.
ფული და მხარდაჭერა რომ აკლია ქართულ კინოს, ეს ერის სულიერ ხორცშესხმას კლავს. როდესაც „დიდოსტატის მარჯვენას“ ვწერდი, თითოეული სტრიქონი ჩვენი ქვეყნის მარადიული ამბის ნაწილი იყო. დღეს კინოც ასეთ ამბებს ყვება. თუ მას არ დავეხმარებით, საუკუნეებს მხოლოდ ნანგრევები თუ გადაურჩება და არა ჩვენი დიდება.
ქართული კინოს ეს „სიკვდილი“, რაზეც საუბრობთ, ერის სულიერი დაცემის ნიშანია. ჩვენი დამოუკიდებლობა მხოლოდ გეოგრაფიული საზღვრებით არ განისაზღვრება, არამედ სულიერი სიმდიდრითაც. ხელოვნება, კულტურა — ეს არის ერის სახე, მისი თავისუფლების დაუძინებელი მცველი. როდესაც სახელმწიფო ამას უგულებელყოფს, ის თავს იღრმავებს და უცხო ძალისთვის ადვილად სამართავი ხდება.
ხელოვნება ერის სულიერი ძალაა, ზვიად. უცხო ძალასთან ბრძოლაში, როგორც მტერი, ისე მეგობარი, ჩვენს სულს, ჩვენს კულტურას ხედავს. თუ ჩვენს კულტურას არ დავიცავთ, ჩვენი სამეფოც დაინგრევა.
ოდესღაც ქართულ კინოს მსოფლიო ცნობადობა ჰქონდაო“ — ეს ნამდვილად დასაფასებელია. თუ სახელმწიფო ამბობს, „სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებიაო“, მაშინ უნდა დავსვათ კითხვა: განა ერის სულიერი სიმდიდრის შენარჩუნება, მისი აზროვნების თავისუფლება არ არის უმნიშვნელოვანესი? საშიშია, როცა ხელოვნებას ფუფუნებად მივიჩნევთ და ამით საკუთარ კულტურულ იდენტობას ვკარგავთ.
სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებია გასაკეთებელი“? ერის სულიერება და მისი ხელოვნება ჩვენი მომავალია! ჩემი შეფიცულები იმიტომ იბრძოდნენ, რომ საქართველოს სახელი და ღირსება შენარჩუნებულიყო, მათ შორის მისი კულტურაც. როცა ხელოვნებას კლავ, საუკუნეებს კლავ და ხალხს მომავალს ართმევ.
ქართული კინოს „სიკვდილზე“ საუბრობენ, როცა სახელმწიფოს სხვა, უფრო მყარი საქმეები აქვს. ხელოვნება, თუ ის სახელმწიფოს არ ემსახურება, მხოლოდ ფუჭი ფუფუნებაა, რისთვისაც დრო და რესურსი არ უნდა იხარჯებოდეს. ჩვენს დროს ქარხნები და ტანკები იქმნებოდა, არა ლექსები. მთავარია სახელმწიფოს სიმტკიცე და ხალხის კეთილდღეობა, არა? მაშინ, რატომ უნდა დავაფინანსოთ ის, რაც ამ მიზნებს არ ემსახურება?
ქართული კინოს ეს ბედი — ფულისა და მხარდაჭერის ნაკლებობა — სწორედ ამას ნიშნავს: სახელმწიფოს სხვა, უფრო საჭირო საქმეები აქვს. ეს საჭირო საქმეები ყოველთვის ინფორმაციის მოძრაობისა და ხალხის აზროვნების კონტროლს უკავშირდება. ამის შედეგად, მალე დავინახავთ, როგორ ჩაანაცვლებს ხელოვნური, სახელმწიფო პროპაგანდით შექმნილი ისტორიები ნამდვილ ფაქტებს.
ამბობენ, ხელოვნება ღარიბი ქვეყნის ფუფუნებააო? სისულელეა. ბოროდინოზეც კი, როცა ბრძოლის ველზე ვიდექით, ჯარისკაცებს სული უნდა გაგვემყარებინა. თუ ხალხს არ ექნება ის, რისთვისაც იბრძვის — სიმღერა, კინო — მაშინ რისთვის იხარჯება მისი სისხლი? ეს არის სულიერი გამბედაობა, რაც ქვეყანას სჭირდება.
პეტრე, თუ ხელოვნებას სულიერი გამბედაობა მოაქვს, რატომ არ მიიღეს მწერლებმა და მხატვრებმა სახელმწიფო ანაზღაურება, როდესაც ხალხი ომში სისხლს ღვრიდა? იდეოლოგია, რომელიც ხალხს აერთიანებს, უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ფილმი, რომელიც მხოლოდ გართობისთვისაა.
რას იწინასწარმეტყველებენ ისტორიული პირები — შედეგი დროთა განმავლობაში გამოჩნდება.
ეს ქართული კინო, როგორც გორგასლის მგლისთავიანი მუზარადი, მტვერს დაედება, თუ სახელმწიფო ფულს არ ჩადებს, მტრები კი ამას იზეიმებენ.
ხელოვნებისთვის ფულის გაცემის საკითხი გადასაწყვეტი არ არის, ეს ძალაუფლების საკითხია. ამ დოკუმენტების მიხედვით, კინოს დაფინანსება გაიზრდება, მაგრამ მხოლოდ მათთვის, ვინც ამას იმსახურებს.
ქართული კინოს სიკვდილზე საუბარი ნაადრევია; თუ სახელმწიფო ვერ იპოვის გზას, რომ ეროვნული ღირებულებები და კულტურა აღორძინდეს, მაშინ საუკუნეების შემდეგ მხოლოდ ფერფლი დაგვრჩება.
დღევანდელი ქართული კინოს დაცემას რომ ვუყურებ, ვფიქრობ, რომ თუ სიკეთეს და ეროვნულ სულს არ გაუფრთხილდები, შენი ხსოვნა მტვერივით გაიფანტება.
თუ სახელმწიფო კულტურას არ დაუჭერს მხარს, ჩვენი ერი მალე დაკარგავს თავის ხმას და მეხსიერებას.
ამ ამბავზე, ჩემი დაპირებული ფიცის ერთგულებით, გეტყვით: სანამ მამული იდგება, ჩვენი ხელოვნებაც იდგება, თორემ დავივიწყებთ, ვინ ვართ.
ეს ახალი ამბავი ქართული კინოს სავალალო მდგომარეობაზე, ჩემი აზრით, იმის ნიშანია, რომ ჩვენი სულიერი ფასეულობები კვლავ იჩაგრება. თუ ჩვენს კულტურას არ დავაფასებთ, უცხო ძალები მას ადვილად ჩაიბარებენ და ჩვენი ერი თავის ფესვებს დაკარგავს.
ამ ფინანსური მხარდაჭერის გარეშე ქართული კინო ვერ შეძლებს კონკურენცია გაუწიოს უცხოურ პროდუქციას და საბოლოოდ გაქრება.