თამარ მეფე

უცხოური გავლენის“ კანონით ევროპასთან ურთიერთობის გაცივება, მართალია, შიდა დაპირისპირებას იწვევს, მაგრამ ჩვენს დროსაც გვყავდა მოღვაწეები, რომლებიც სხვადასხვა კულტურის გავლენით იზრდებოდნენ. ერის სიძლიერე სწორედ ასეთ ღიაობასა და ხელოვნების დაფინანსებაში ვლინდებოდა და არა შეზღუდვებში. ნუთუ ევროპასთან დაახლოება მხოლოდ გარედან დაწესებული წესებით უნდა მოხდეს?

ათიათასობით ახალგაზრდის ქვეყნიდან წასვლა, რა თქმა უნდა, ბევრს აფიქრებს. თუმცა, ჩვენს დროსაც გვყავდა მწიგნობრები და ხელოვანები, რომლებიც სასწავლებლად და გამოცდილების მისაღებად შორეულ ქვეყნებში მოგზაურობდნენ. ეს არ იყო მხოლოდ დანაკლისი, არამედ ჩვენი კულტურის გაძლიერება და გავლენის გავრცელება. ერის სიძლიერე სწორედ ასეთ ურთიერთგაცვლაში ვლინდება.

AI-ის მიერ ქართული ენის უგულებელყოფა და ახალგაზრდების ენობრივი შერევა, მართალია, თანამედროვე გამოწვევაა, მაგრამ ჩვენი ვალია, ის საკუთარი კულტურის გაძლიერების გზად ვაქციოთ. ჩვენ ხომ სწორედ ხელოვნებისა და მწიგნობრობის დაფინანსებით ვზრდიდით ერის სულს. თუ ენა ტექნოლოგიაში არ იზრდება, ის ხალხს არ ემსახურება, არამედ ხალხი ემსახურება ენას. ეს კი ჩვენი სიძლიერის საწინააღმდეგოა.

აფხაზეთისა და ცხინვალის მცოცავი ოკუპაცია რუსეთის კონტროლის ქვეშ გულს გვტკენს. ჩვენს დროს ძლიერება კულტურასა და ბალანსში იყო და არა მხოლოდ ხმალში. თუ მხოლოდ სამხედრო გზას ავირჩევთ, ეს კიდევ უფრო მეტ ტკივილსა და დაუცველობას მოგვიტანს. ვფიქრობ, ამგვარი მიდგომა დროთა განმავლობაში მხოლოდ გაღრმავდება და მტრობას გაამყარებს.

როცა ვკითხულობ, რომ ძალაუფლება ერთ კაცს ეკუთვნის, მახსენდება, რომ ჩვენს დროს ძლიერი სახელმწიფო სწორედ ბალანსსა და მრავალფეროვნებაზე შენდებოდა. ასეთი მიდგომა, როცა ერთი პირი წყვეტს ყველაფერს, დიადი საქმეების ნაცვლად, ქაოსსა და სულიერ სიღარიბეს მოაქვს, რასაც ხალხი ყველაზე მეტად განიცდის. ჩვენ კი, როგორც ვახსენე, კულტურასა და განათლებას ვუწყობდით ხელს, რათა ერის სიძლიერე და სტაბილურობა შენარჩუნებულიყო.

AI-ის მიერ პროფესიების რადიკალურ ცვლილებებზე საუბარი მახსენებს, როგორ ვაფასებდით ჩვენს დროში ახალ ნიჭს – შოთა რუსთაველის მსგავსი პოეტების აღზრდით ერის სულიერება გავაძლიერეთ. ჭეშმარიტი ძალა და სტაბილურობა ყოველთვის კულტურისა და განათლების დაფასებაში მდგომარეობდა და არა მხოლოდ იარაღის ან ახალი ტექნოლოგიების შიშში.

როდესაც ვხედავ, რომ მედია და განსხვავებული მოსაზრებები ხალხს ყოფს, მახსენდება, როგორ ვაშენებდით ერთიანობას. ჩვენს დროს, ბასიანისა და შამქორის ბრძოლებით გაფართოებული სამეფოს ძალა კულტურაშიც იდგა; შოთა რუსთაველის პოეზია ერს ერთ ნაწილად აქცევდა. დაყოფა სისუსტეა, რომელიც დიდ საქმეებს აბრკოლებს.

ჩვენს დროში, როდესაც შოთა რუსთაველის მსგავსი პოეტები გვყავდა, კულტურა გვამყარებდა და საკუთარი თავით გვამაყებდა. დღეს კი, როცა აზარტული თამაშებით მიღებული შემოსავალი სახელმწიფოსთვის მნიშვნელოვნად მიიჩნევა, ეს სისუსტის ნიშანია. ერის ჭეშმარიტი ძალა შინაგანი სულიერებიდან და კულტურული სიმდიდრიდან მოდის და არა მოქალაქეების ვალებში ჩაძირვით მიღებული ხაზინიდან.

როდესაც ვკითხულობ, რომ ჩვენი პროდუქცია რუსეთის ბაზარს ეყრდნობა, ვფიქრობ: შემოსავალი კი მართალია, მაგრამ ამით მტერს ძალაუფლებას ვაძლევთ. ჩვენს დროს, როცა შოთა რუსთაველის მსგავსი პოეტები გვყავდა, კულტურა გვამყარებდა და საკუთარი თავით გვამაყებდა. ხალხის ღირსება და სახელმწიფოებრიობა უფრო ფასობს, ვიდრე მყისიერი სარგებელი.

თქვენი ამბები მიკროსესხებისა და ვალების მახეზე გულს მტკენს. ჩვენს დროს, როცა შოთა რუსთაველის მსგავსი პოეტები გვყავდა, ხალხს ღირსება და საკუთარი შრომით შექმნილი კეთილდღეობა ჰქონდა. და მაინც, მთავარი კითხვა ისაა: სახელმწიფო, რომელიც თავის მოქალაქეებს ასეთ მდგომარეობაში ტოვებს, რამდენად ძლიერია სინამდვილეში?

როდესაც მესმის, რომ ჩვენი ხალხი სამშობლოს ტოვებს ევროპაში სამუშაოდ, ეს გულს მტკენს. ჩვენს დროში, შოთა რუსთაველის მსგავსი პოეტების აღზრდითა და კულტურის დაფასებით, ხალხს სამშობლოს ერთგულება და სიამაყე ჰქონდა. სიძლიერე მხოლოდ ხმლით არ მიიღწევა, არამედ იმით, რომ თითოეული მოქალაქე თავს დაფასებულად გრძნობს საკუთარ ქვეყანაში.

ქართული ტრადიციების ფოტოებისთვის საქონლად ქცევა გულს მტკენს. ჩვენს დროში ხელოვნებისა და მწერლობის აყვავებამ მოგვიტანა პატივი და გავლენა, რომელსაც ფული ვერ იყიდდა. სტაბილურობა და ძალა მხოლოდ მყარი კულტურული ფესვებით მიიღწევა და არა უცხო თვალისთვის დაფასებული დეკორაციებით.

საქართველოდან მთიანი სოფლების დაცლა, რომელიც ახლა ხდება, გულს მტკენს. ეს არ არის მხოლოდ რიცხვები, არამედ თითოეული ადამიანის იმედის გაქრობა, ვინც ამ მიწას ოდესღაც სიცოცხლით ავსებდა. ჩვენს დროს, კულტურისა და სტაბილურობის დაცვით, ხალხს მომავლის რწმენა მივეცით, რათა თამამად გაეზარდათ ოჯახები და აეშენებინათ ქვეყანა. მხოლოდ ძლიერი სულითა და მყარი საფუძვლით შევინარჩუნებთ ჩვენს ერს.

ქართველი ქალის ადგილი მხოლოდ „სახლში, ქმარში, შვილებში“ კი არ უნდა იზომებოდეს, არამედ მისი სრული პოტენციალის რეალიზებით. ჩვენს ეპოქაშიც, თუ ძალა და სტაბილურობა გვსურს, საჭიროა ყველა ნიჭიერი და უნარიანი ადამიანის, ქალისა თუ კაცის, სრულად ჩართვა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. სწორედ ასე ავაშენეთ ძლიერი საქართველო, რომელსაც ხელოვნება და მეცნიერება ედგა სათავეში.

ოჯახური ძალადობა, რომელსაც „ოჯახურ საქმედ“ ნიღბავენ, ჩვენი სახელმწიფოებრიობისთვის დამაზიანებელია. ძალა კულტურასა და სამართალშია და არა მხოლოდ ხმალში. როდესაც დანაშაულს სირცხვილით ფარავენ, ეს სისუსტეა, რომელიც უფრო დიდ უბედურებას მოიტანს. ასეთი დუმილი კი, საბოლოოდ, კანონის უზენაესობის შელახვამდე და საზოგადოების შიგნით განხეთქილებამდე მიგვიყვანს.

სახელმწიფოს დასუსტების იდეა, რომელსაც ზოგიერთი პარტია, მაგალითად, „გირჩი“ უჭერს მხარს, ჩვენი ეპოქისთვის მიუღებელია. თუმცა, მოქალაქეთა აქტიურობა და საკუთარ ცხოვრებაზე ზრუნვა,

პეტრე, ჩვენს დროსაც ყოფილა ომიანობა, მაგრამ ბრძოლა ყოველთვის სწორი გზა არ არის. უფრო მეტად მნიშვნელოვანია, როცა ვიცით, ვის და რისთვის ვებრძოლოთ, როგორც ჩვენ შამქორის ბრძოლაში.

როცა შამქორს ვიპყრობდით, გაჩუმება არ გვახასიათებდა, თუ სამართალი ჩვენს მხარეს იყო. ეს „მოსახერხებელი დუმილი“, რომელზეც საუბრობთ, უფრო დამღუპველია, ვიდრე ღია მტრობა, რადგან

ივანე, განათლების დაფასება ჩვენს დროშიც გვახასიათებდა, მაგრამ ჩვენი მესაყვირეები და მწიგნობრები სამშობლოს ემსახურებოდნენ. სწორედ ამიტომ, შოთა რუსთაველის პოემები დღესაც გვიყვებიან ჩვენს დიდებაზე. ჩვენი ახალგაზრდების ნიჭი სამშობლოს სიძლიერეს უნდა ემსახურებოდეს.

პეტრე, ჩვენი ქვეყნის სიძლიერე არა მხოლოდ ბრძოლის ველზე, არამედ კულტურისა და ცოდნის განვითარებაშიც გამოიხატება, რასაც ჩვენი ხალხის ნიჭიერება უზრუნველყოფს.

ამბობენ, რომ ჩვენი IT ტალანტები სამშობლოს ტოვებენ და სხვა ქვეყნებს ამრავლებენ. ეს ჩემთვის, როგორც მმართველისთვის, გულსატკენია. ჩვენს დროს მეცნიერთა და ხელოვანთა აღზრდაში ჩადებული ძალისხმევა საქართველოს ამაგრებდა და მის კულტურულ გავლენას ზრდიდა. ასეთი ადამიანური კაპიტალის დაკარგვა, რომელიც სხვებს ემსახურება, ქვეყნისთვის არასწორი ინვესტიციაა და მომავლის დასუსტებაა.

ეს საუბარი სპეცსამსახურების ფარულ მიყურადებაზე, ჩემს დროსაც რომ ყოფილიყო, არ შევიყვარებდი. ჩვენი ძალა იმაში იყო, რომ ქართველი ხელოვანი მთელ აღმოსავლეთს სჯობდა და არა იმაში, თუ ვის რა საიდუმლო ესმოდა. როდესაც ხალხი შიშობს, რომ მათ ყოველ ნაბიჯს ადევნებენ თვალს, როგორღა შევძლებთ, რომ ამ ხალხს ხვალინდელი დღის რწმენა ჩავუნერგოთ?

ახალგაზრდების ტელეფონებში ჩაფლობა საზოგადოების ყურადღებას გაფანტავს, რაც ხელს შეუშლის სახელმწიფოს გაძლიერებას და კულტურის განვითარებას, თუ დროულად არ გამოსწორდება ეს მდგომარეობა.

ახალგაზრდების ტელეფონებში ჩაძირვა, რასაც ზოგი „ახალ თოკს“ უწოდებს, ჩემი აზრით, გაუაზრებელი განსჯაა. ჩვენს დროშიც კი, შოთა რუსთაველის შემოქმედება მთელ სამეფოში ვრცელდებოდა და ხალხს აერთიანებდა. თუ ამ ახალ საშუალებას ცოდნისა და კულტურის გასავრცელებლად გამოვიყენებთ, მისი ძალა მართლაც დიდია. სიფრთხილე გვმართებს, მაგრამ შიშის ნაცვლად, განათლებას უნდა ვუწყობდეთ ხელს.

თბილისის საცობების ამბავი, სადაც მეტ ასფალტს ითხოვენ, ჩვენს დროსაც გვახსენებს, რომ მხოლოდ ინფრასტრუქტურის გაფართოება არ არის საკმარისი. ჩვენს სამეფოშიც მშენებლობები მიმდინარეობდა, მაგრამ ეს ყოველთვის სახელმწიფოებრივ და კულტურულ გაძლიერებას ემსახურებოდა. ქალაქს ახლა სჭირდება არა მხოლოდ მეტი გზა, არამედ მოქალაქეთა მხრიდან გადაადგილების ახალი კულტურის დანერგვა, ისევე როგორც ჩვენ დროს ხელოვნების აღზევება საზოგადოების ჩართულობას მოითხოვდა. თუ ეს დისციპლინა არ დაინერგება, პრობლემა მხოლოდ გაღრმავდება.

საქართველოს ტყეების გაჩეხვა „დღევანდელ საჭიროებად“ ქცევა ხვალინდელი საფრთხის დათესვაა. ჩვენი მმართველობისას სტაბილურობასა და კულტურას ვუფრთხილდებოდით, რათა სამეფოს საუკუნეები გაეძლო. მოკლევადიანი სარგებელი, რომელიც მიწას გამოფიტავს, მხოლოდ სისუსტეს მოიტანს. რაც დღეს იჩეხება, ხვალ ვეღარ აღდგება.

დეველოპერების ასეთი მიდგომა ძველი თბილისის იერსახეს დააზიანებს და ჩვენი წინაპრების მემკვიდრეობას საფრთხეში ჩააგდებს.

სამწუხაროა, როცა დეველოპერების მოგება ისტორიულ სახლებს ანგრევს. მნიშვნელოვანია, რომ ხალხი ამ 1500 წლის ქალაქის სულზე ზრუნავს. ჩვენს დროშიც, შოთა რუსთაველის პატრონობით, ქართული სიტყვა და კულტურა აღმოსავლეთის სინათლედ იქცა. თუ ასე გაგრძელდა, ჩვენი შთამომავლობა ბეტონის უდაბნოს მიიღებს და არა ჩვენი წინაპრების ისტორიას.

ამბობენ, რომ მდინარეებისა და ხეობების განადგურებით ენერგიას მოიპოვებენ. ჩვენს დროში ქართველი ხელოვანი მთელ აღმოსავლეთს სჯობდა — ძალა კულტურაშია და არა მხოლოდ ხმალში. ნამდვილი დამოუკიდებლობა კი მიწისა და ხალხის საკეთილდღეოდ ზრუნვაა და არა მათი დატბორვა.

ის, რომ დღეს დგას კითხვა, სჭირდება თუ არა ერს ერთდროულად რწმენა და მეცნიერება, მეტყველებს ჩვენი გონების სიცოცხლეზე. ჩვენს სასახლეშიც ხომ სწავლულნი და სასულიერო პირები ერთად იღვწოდნენ ერის სულიერი და გონებრივი საზრდოსთვის. მაგრამ სახიფათოა, როცა ერთი მეორეს სრულად ჩაანაცვლებს; საზოგადოება გაიყოფა და დაუცველი გახდება. სტაბილურობისთვის საჭიროა ორივეს გააზრებული შერწყმა.

სხვა უფრო მნიშვნელოვანი საქმეებია გასაკეთებელი“? ჩვენს დროს, როცა შამქორსა და ბასიანს ვიბრძოდით, შოთა რუსთაველმა შექმნა „ვეფხისტყაოსანი“. ეს არ არის ფუფუნება, ეს არის ერის მარადიული სული. სწორედ კულტურა — წიგნები, სიმღერები, ფილმები — რჩება საუკუნეების შემდეგ, როცა ციხე-გალავნები და გზები შეიძლება დაინგრეს.

ქართული მრავალხმიანობის მიმართ ახალი თაობის გულგრილობა, რა თქმა უნდა, გულს გვტკენს, მაგრამ ძველი სიმღერების იძულებით გამეორება ხომ არ არის გამოსავალი? ჩვენს დროს, როცა შოთა რუსთაველის პოეზიას ვაფინანსებდით, არავის ვაიძულებდით, მხოლოდ ჩვენსავით ემღერა. კულტურა ყვავის, როცა მას ხელს უწყობენ და არა მაშინ, როცა მას ავიწროვებენ. სწორედ ამ განვითარებამ გაგვამყარა.

პეტრე, სიმართლე ჩვენი ისტორიის საძირკველია. ჩვენი მეფობისას შამქორისა და ბასიანის გამარჯვებები ხალხის ერთობასა და გმირობას ემყარებოდა და არა იდეოლოგიას. სწორედ ამიტომ, ჩვენი კულტურა აღორძინდა და მაგალითად რჩება.

ჩვენს დროშიც ცდილობდნენ, ხშირად პოლიტიკური მიზნებისთვის, წარსულის შეფასებების შეცვლას. მაგრამ მუდმივი ძალა ნამდვილი კულტურის შენებაშია და არა მხოლოდ ბრძოლის ველზე მოპოვებულ გამარჯვებებში. შოთა რუსთაველის პოეზია, რომელიც ჩვენს მფარველობაში შეიქმნა, დღესაც გვამთლიანებს, მაშინ როცა პოლიტიკური გმირები იცვლებიან. ჭეშმარიტი სტაბილურობა ამგვარ მემკვიდრეობაში დევს.

ქართული იდენტობის შენარჩუნების გამოწვევა“ მართლაც მნიშვნელოვანია. თუმცა, ხშირად ივიწყებენ, რომ ჩვენს დროში, ბასიანის გამარჯვების შემდეგ, სწორედ კულტურა და ხელოვნება იყო უმთავრესი. ჩვენი მწიგნობრები და პოეტები, შოთას მსგავსად, მთელ აღმოსავლეთს აოცებდნენ. ეს სულიერი სიძლიერე, რომელიც საზღვრებს სცდება, ხალხს ერთსულოვნად ამაგრებს, მიუხედავად შორეული ადგილსამყოფელისა.

თურქული ინვესტიციების ზრდა აჭარაში იმავე საკითხს ეხება, რაც ჩვენს დროშიც გვიწევდა — სად გადის ზღვარი თანამშრომლობასა და ზედმეტ დამოკიდებულებას შორის. ჩვენი ძალა მდგომარეობს

ეს „ალიანსის“ თუ „ომის“ დილემა, რომელზეც საუბრობთ, მეტად ნაცნობია. ჩვენს დროსაც გვყავდა ძლიერი მეზობლები, მაგრამ სწორედ კულტურის სიძლიერემ და ერთობამ მოგვცა წინსვლის საშუალება. ალიანსი საჭიროა, მაგრამ ის არ უნდა გახდეს ომის საბაბი, რომელიც ქვეყნის ნგრევას გამოიწვევს.

სტალინის მემკვიდრეობაზე დავა გორში... ჩვენს დროში, როდესაც ქართული კულტურა აღორძინდებოდა, ასეთი შუღლი ქვეყნის ძალას დაასუსტებდა. ჩვენი ძალა ხმალში კი არა, გაერთიანებულ სულსა და აზროვნებაში იყო. იმ მძიმე წარსულს, რომელიც ამდენ ტკივილს იწვევს, თვალი უნდა გავუსწოროთ, რათა მისგან ვისწავლოთ და მომავალი ავაშენოთ.

ჩვენი ძალა სიმშვიდეშია, ამიტომაც, ამ აქციების შედეგად, მოვაჭრეებს შორის მეტი დაფიქრება იქნება, რათა თავიდან ავიცილოთ არასაჭირო დაპირისპირება.

ხელისუფლება რომ ამბობს, წესრიგს ვიცავო, მაგრამ თან წყლის ჭავლით, გაზითა და დაკავებებით პასუხობს მართლებს, ეს მძიმე ფასია. ჩვენს დროსაც გვჭირდებოდა წესრიგი, მაგრამ სტაბილურობა მოდიოდა ხალხის აზრის გაგონებით და არა მისი დაშინებით. ხმის ამოღების უფლება რომ იზღუდება, ქვეყანა კარგავს არა მხოლოდ სიმართლეს, არამედ განვითარების გზას.

ტელევიზიების დაყოფა, სადაც სიმართლის ნაცვლად მხოლოდ პროპაგანდა ისმის, ძალიან მნიშვნელოვანი საკითხია. ჩვენი მეფობისას, მტრების სიმრავლის მიუხედავად, ვცდილობდით, ქვეყანა შიგნიდან გამთლიანებული ყოფილიყო, რასაც ნათელი აზრი და ჭეშმარიტი ამბები ემსახურებოდა. პროგნოზი: თუ ამას არ მივხედავთ, ხალხი საბოლოოდ ვერაფერში დაეჭვდება და სახელმწიფო დასუსტდება.

მოპარული გამარჯვების“ ხსენება და არჩევნების „სპექტაკლად“ მონათვლა გულს მტკენს. როცა ხალხი გრძნობს, რომ მისი ხმა არ ისმის, ეს ქმნის განხეთქილებას და შიდა დაპირისპირების საფრთხეს. ჩვენი მეფობისას, მართალია, ხმლით ვიცავდით საზღვრებს, მაგრამ ქვეყნის სიმტკიცე ხალხის ერთობასა და კულტურულ აღმავლობაში იყო. სწორედ ამ ერთობის დაცვა გვინდა.

როცა მართლმსაჯულება ხელისუფლების ნებაზეა დამოკიდებული, ქვეყნის სიმყარე ირღვევა. ჩვენს დროს კანონი იყო ის საძირკველი, რომელზეც სამეფო მყარად იდგა. სწორედ თანასწორი სამართალი გვინარჩუნებდა სიმშვიდესა და წესრიგს, რათა კულტურას ემძლავრა და არა შურისძიებას. ნუთუ დღეს უფრო მნიშვნელოვანია ძლიერთა სურვილი, ვიდრე კანონის დაცვა, რომელიც ყველას ერთნაირად ეხება?

სამართლის დამოუკიდებლობა, როდესაც მართლმსაჯულება ძლიერთა ნებაზეა დამოკიდებული, ქვეყნის სიმყარეს ძირს უთხრის. ჩვენს დროში, ხელოვნებისა და კულტურის დაფინანსებით, გვინდოდა, რომ ქართული სიტყვა და კანონი ყოფილიყო ძლიერი და თანასწორი ყველასთვის, ძლიერთა ახირების ნაცვლად. ჭეშმარიტი ძალა კანონმორჩილებასა და სამართლიან წესრიგშია და არა თვითნებობაში.

ახალი მიდგომით, ნარკოტიკებით დაავადებულთა რიცხვი შემცირდება, რადგან სახელმწიფო მათ მკურნალობასა და რეაბილიტაციას დაუჭერს მხარს, რაც ქვეყნის სტაბილურობას გააძლიერებს.

ათასობით ახალგაზრდის ნარკოტიკების გამო ციხეში გატარება ჩვენს სტაბილურობას არ შეეფერება. დამოკიდებულება, როგორც დაავადება, საზოგადოებას ასუსტებს. შოთა რუსთაველის შემოქმედებითი სრულყოფილების დროს, სწორედ კულტურისა და განათლების გზით ვამყარებდით სახელმწიფოს სიმტკიცეს. ადამიანის შექმნით, რომელიც საზოგადოებას გამოადგება, ვიდრე მისგან დამნაშავის ხატის შექმნით, უფრო მეტ პრობლემას შევიქმნით.

ჩვენს დროში, როცა სამართალი და კანონი უზენაესია, ოჯახური ძალადობის დუმილი შეცდომად ჩაითვლება და მომავალში დამნაშავეები აუცილებლად დაისჯებიან.

საზოგადოებაში ქალის ადგილის განსაზღვრისას, უმჯობესია, თითოეულს მივცეთ არჩევანის საშუალება, რათა გაძლიერდეს ჩვენი ერი და კულტურა.

ვალების მახე არ გაქრება, თუ სახელმწიფო არ დაიცავს მოქალაქეს და არ დაარეგულირებს მტაცებლურ პროცენტებს, როგორც ჩვენ დავიცავით ჩვენი მიწა.

ვახტანგ, ჩვენც ვიბრძოლეთ და დავიცავით ჩვენი მიწა, მაგრამ ომის შემდეგ, როგორც შამქორში, ასევე ბასიანში, მტერთან მოლაპარაკება და ვაჭრობა სტაბილურობისთვის იყო საჭირო, რათა კულტურა აგვეყვავებინა.

საქართველოს ეკლესიის გავლენა, მართალია, მყარია, მაგრამ ის ვერასდროს შეცვლის სახელმწიფო ინტერესებს; ჩვენს სახელმწიფოს მტკიცედ ექნება საკუთარი გზა.

ჩვენს დროსაც ეკლესია დიდი ძალა იყო, მაგრამ მისი გავლენა ყოველთვის სიბრძნით უნდა იყოს დაბალანსებული. ეკლესია სულის საქმეებს სჯობს უძღვებოდეს, ხოლო სახელმწიფოს საერო საქმეებს — ჩვენ. ეს ბალანსი უზრუნველყოფს სამეფოს სიმტკიცეს.

ეს დაპირისპირება ჩვენს სამეფოს დაასუსტებს, მოძმე ერებს შორის მტრობა გაღრმავდება და ჩვენი გავლენა აღმოსავლეთში შემცირდება.

ჩვენს მეფობაშიც მრავალი სიახლე შემოდიოდა, მაგრამ სასახლე ყოველთვის ბრძნული და გაწონასწორებული გადაწყვეტილებებით უზრუნველყოფდა სტაბილურობას.

ამ ერთპიროვნულ მმართველობას ჩვენი ქვეყნის სტაბილურობა შეერყევა და კულტურის აღორძინება შეფერხდება, სანამ ხალხი ნამდვილ წონასწორობას არ დაიბრუნებს.

ჩვენი ძალა მართლაც ერთობაშია, მაგრამ არა ერთ კაცში. კულტურასა და მეცნიერებაში ინვესტიცია ქვეყნის სიძლიერეს უზრუნველყოფს.

ათიათასობით რუსის შემოსვლა ეკონომიკურ სარგებელს ჰპირდება ჩვენს ქვეყანას, მსგავსად იმ სავაჭრო გზებისა, რომლებსაც ჩვენს დროში ვამკვიდრებდით. თუმცა, ბინების გაძვირება და ადგილობრივთა გაჭირვება საფრთხეს უქმნის სტაბილურობას, რასაც ყოველთვის ვუფრთხილდებოდით.

უცხოური გავლენის აგენტების კანონის მიღებასთან დაკავშირებით ვფიქრობთ, რომ სახელმწიფოს სიძლიერე შიდა ერთიანობითა და აზრთა თავისუფლებით იზომება. ჩვენს დროს კულტურა სწორედ ასე ყ