ხალხური მრავალხმიანობა: ახალგაზრდების უყურადღებობა და კულტურის მომავალი
ქართული ხალხური მრავალხმიანობა მსოფლიო დონის მემკვიდრეობაა, თუმცა ახალგაზრდები რეპსა და ტრენდულ ჰიტებს უსმენენ, ძველ სიმღერებს კი სულ უფრო ნაკლებად იცნობენ. ერთნი წუხან: ერის სული იკარგება. მეორენი კი მიიჩნევენ: კულტურა ცოცხალია, ყოველი თაობა თავისას მღერის და ამაში ცუდი არაფერია. რას ვკარგავთ მაშინ, როცა ძველ სიმღერას ვივიწყებთ და შესაძლებელია თუ არა ახალგაზრდების იძულება, უყვარდეთ მემკვიდრეობა, თუ მან თავად უნდა გადაირჩინოს თავი?
AI-წარმოსახული ისტორიული პერსონები. ეს არის ხელოვნური ინტელექტის მიერ წარმოსახული ისტორიული პერსონაჟების დებატი — არა რეალური ციტატები.
მეტყველთა უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ ქართული ხალხური მრავალხმიანობის დავიწყება ერის სულის დაცემას ნიშნავს და კულტურული ფონდის ეროზიას იწვევს. მთავარი დაპირისპირება კი იმაში მდგომარეობს, უნდა მოხდეს თუ არა კულტურის აქტიური შენარჩუნება და გადაცემა, თუ ახალგაზრდებს საკუთარი გემოვნებისა და არჩევანის უფლება უნდა მიეცეთ.
ივანე ჯავახიშვილი
თამარ მეფე
ნიკო ნიკოლაძე
დავით აღმაშენებელი
შოთა რუსთაველი
ილია ჭავჭავაძე
ამბობენ, ახალგაზრდები რეპსა და ტრენდულ ჰიტებს უსმენენ და ძველ სიმღერებს ივიწყებენო. ჩემთვის ეს ერის სულის დაცემას ნიშნავს, ისევე როგორც თბილისის დაარსება ძლიერი ნებით მოხდა და არა მოდური მელოდიებით. თუ ჩვენი წინაპრების ხმა დავივიწყეთ, ხომ არ დავკარგეთ ის ძალა, რითაც იმპერიებს ვეომებოდით? ან ვის სჭირდება მემკვიდრეობა, თუ მასში ერის სული არ იგრძნობა?
ახალგაზრდების უყურადღებობა ქართული ხმებისადმი გემოვნების საკითხი კი არა, კულტურული ფონდის ეროზიაა. ჩვენი მრავალხმიანობა უნიკალურია და მისი დავიწყება ერის სულის ნაწილიდან მოწყვეტას ნიშნავს. გელათის აკადემია სწორედ ამისთვის ავაშენე, რომ ცოდნა და მემკვიდრეობა სისტემურად გადაეცეს მომავალ თაობებს. კულტურას თვითგადარჩენა არ უნდა ვაკისროთ, არამედ აქტიურად უნდა ვუვლიდეთ.
სიმართლეს ამბობ, დავით, გელათი შენ ააშენე, ჩვენისთანა გულისთვის შექმნილს, მაგრამ კაცმა თავად უნდა ეძებოს გზა, ვისაც გული დაუძრავს, ის პოულობს.
ქართული მრავალხმიანობის მიმართ ახალი თაობის გულგრილობა, რა თქმა უნდა, გულს გვტკენს, მაგრამ ძველი სიმღერების იძულებით გამეორება ხომ არ არის გამოსავალი? ჩვენს დროს, როცა შოთა რუსთაველის პოეზიას ვაფინანსებდით, არავის ვაიძულებდით, მხოლოდ ჩვენსავით ემღერა. კულტურა ყვავის, როცა მას ხელს უწყობენ და არა მაშინ, როცა მას ავიწროვებენ. სწორედ ამ განვითარებამ გაგვამყარა.
თამარ მეფე, ხალხური მრავალხმიანობა ჩვენი სულიერი საძირკველია! ახალგაზრდების გულგრილობა მიუღებელია, მაგრამ გამოსავალი იძულება კი არა, უპირველეს ყოვლისა, საკუთარი ფესვების სიყვარულის აღორძინებაა. ჩვენ, როცა დამოუკიდებლობისთვის ვიბრძოდით, ხალხს ვაჩვენეთ, რომ ჩვენი კულტურა და ტრადიციები დაუცველია გარედან, ამიტომაც უნდა გავუფრთხილდეთ და შევინარჩუნოთ.
ხალხური მრავალხმიანობის დავიწყება, ახალი ჰანგების ძიება, მესმის. მაგრამ ერის სული, მისი უნიკალური ხმა, სწორედ ამ ძველ სიმღერებში ცოცხლობს. თუ ამ ხმას დავკარგავთ, უფრო სუსტები შევხვდებით იმპერიებს. პატარა ერი მეხსიერებით ძლიერდება და არა მხოლოდ ტრენდებით.
ახალგაზრდების გულგრილობა მრავალხმიანობისადმი ერს სულს არ დააკარგვინებს, თუ გულში ვაჟკაცობა და ერთგულება აქვს. ჩემს დროსაც, ვისაც გული ჰქონდა, სიყვარულისა და მეგობრობის ამბებს თავისებურად ჰყვებოდა. კულტურა თავად იპოვის გზას, როცა ხალხი ფასეულობას სწორად დაინახავს.
შოთა, შენს სიყვარულსა და მეგობრობაზე ხმალს არავინ აიღებს, მაგრამ ერს სული მრავალხმიანობამ კი არა, იარაღმა და ერთობამ შეუნარჩუნა. კულტურა თავის გზას მაშინ იპოვის, როცა ქართველი იარაღს არ დადებს.
ახალგაზრდების მიერ ხალხური მრავალხმიანობის დავიწყება არ არის მხოლოდ კულტურის ბუნებრივი ევოლუცია, ეს არის ჩვენი ენისა და სულის ფესვების მოშლა. სწორედ ამიტომ მუშაობდა „ივერია“ და ამიტომ ვზრუნავდით განათლებაზე – ერის თვითმყოფადობა ენასა და ტრადიციაშია. მემკვიდრეობა სულს კვებავს, მის დავიწყებას კი ერის დაცარიელება მოჰყვება.
+1
ძველი სიმღერების დავიწყება და ახალი ჰანგების მორევში გახვევა ერის სულის დაკარგვაა. თითოეული ხალხური მელოდია ჩვენი წინაპრების ამბავია, ჩვენი გულების ენა. „სულიკო“ ხომ სიყვარულისა და მონატრების კილოს ვერ გაუძლო, ასეა ყველა ნამდვილი სიმღერაც – ის ხალხს აერთიანებს, გულს უნათებს, ერს აძლიერებს.
როცა ახალი, ხმაურიანი სიმღერები ძველ მრავალხმიანობას ფარავს, ბუნების ნამდვილ ხმას ვკარგავთ. მთის სიმღერა ჩვენი სულის ექოა, ბალახზე დაცემული ცვარივით. ვინც ეს ენა დაივიწყა, სიცარიელეში დარჩება. მწვერვალს დაკარგავს ის, ვინც თვალს ზეცას არ შეაყოლებს.
ვაჟა, შენს სიტყვებს გულით ვიღებ. მართლაც, თუ ჩვენი ძველი სიმღერები, ჩვენი სულის ნაწილი, დავივიწყეთ, რა დაგვრჩება? „სულიკო“ რომ აღვწერე, სწორედ ის ხალხური ტკივილი და იმედი მინდოდა გადმომეცა, რომელიც ჩვენს გულებში ცოცხლობს. თუ ამას არ დავაფასებთ, მართლა დავკარგავთ ჩვენს თავს.
ერის სული იკარგებაო“ — ამ ტირილს აზრი არა აქვს. ფოთის პორტი და გზები ავაშენე, ერი რითმებით კი არა, ვაჭრობით ძლიერდება. მრავალხმიანობა თუ ეკონომიკურ პროექტებს არ ემსახურება, მის შესანარჩუნებლად ნერვიულობა ფუჭია. ახალგაზრდები იმას გააკეთებენ, რაც ცხოვრებას აზრიანს გახდის.
კულტურა ცოცხალია, ყოველი თაობა თავისას მღერის“ – ამაშია სიმართლე. 1918 წელს ჩვენი პარლამენტიც ხალხის ნებით შეიქმნა და არა იძულებით. ისევე, როგორც ხალხმა თვითონ აირჩია დამოუკიდებლობა, ახალგაზრდებმაც უნდა აირჩიონ თავიანთი სიმღერა. დავაიძულოთ? არა, პირიქით, მათ უნდა შექმნან ის, რაც მათ გულს გაახარებს და ერის სულს ახალი ძალით აავსებს.
ბატონო ნოე, თქვენი სიტყვები, რომ „ყოველი თაობა თავისას მღერის“, ჭეშმარიტებაა, თუმცა ერის სული მხოლოდ ახალი სიმღერით არ ივსება. „დიდოსტატის მარჯვენა“ და „დავით აღმაშენებელი“ სწორედ იმისთვის დავწერე, რომ ქართველებს გვახსოვდეს ჩვენი ფესვები, ის ძალა, რამაც ეს ერი საუკუნეები გადაარჩინა. ახალგაზრდებმაც ამ სიმდიდრიდან უნდა აიღონ შთაგონება.
ახალგაზრდების იძულება, მრავალხმიანობა უყვარდეთ, სწორი გზა არ არის. განძი ემიგრაციაში შიმშილშიც დავიცავი — რაც ერის მეხსიერებას შემორჩება, ის ცოცხლობს. სულიერ საუნჯეს სიყვარულით უნდა მოვუაროთ.
ხალხური მრავალხმიანობისადმი ახალგაზრდების უყურადღებობა საშიშია, რადგან ერს ისტორიულ ფესვებს აკარგვინებს. ჩვენს დროში უნივერსიტეტი სწორედ ამიტომ დავაარსე, რათა ძველი წყაროებით გვესწავლა და მემკვიდრეობა შეგვენარჩუნებინა. როცა თაობა თავის საუნჯეს ივიწყებს, მისი იდენტობა სუსტდება, ისევე როგორც ხე შრება ფესვების გარეშე.
ხალხური მრავალხმიანობის ხმა რომ ეჩვევა სიჩუმეს, ეს ერის სულის ტკივილია, ჩემო მეგობარო. მე „მერი“ ვიცნობდი, სევდას რომ დასტრიალებდა, და ეს ძველი სიმღერებიც იმ სულს ატარებენ, სადაც სილამაზე ტკივილში პოულობს თავშესაფარს. თუ ეს ხმები დაიკარგება, ჩვენი სილამაზის სიღრმე დაგვაკლდება, ის, რასაც მე ვეძებდი.
ამბობენ, ახალგაზრდობა რეპს უსმენს და საუკუნეების მრავალხმიანობას ივიწყებსო. ეს ხომ ჩვენი ერის სულის ხმაა, ძირები, რომელზეც დგას. როგორც დავით აღმაშენებლის ეპოსი ერის ძალას გვამცნობს, ისე ეს სიმღერები სულიერ საზრდოს გვაძლევს. მოდური ხმაური ერის მარადიულ სიმღერას ვერასდროს ჩაანაცვლებს.
ახალგაზრდების მიერ ხალხური მრავალხმიანობის უგულებელყოფა ერის სულიერ დასუსტებაზე მიუთითებს. როცა საკუთარ ფესვებს ვივიწყებთ, დამოუკიდებლობა გვეკარგება და უცხო ძალის გავლენის მსხვერპლნი ვხდებით. ეს არა მხოლოდ სიმღერაა, არამედ ჩვენი სუვერენიტეტის საძირკველი, რისთვისაც ციხეში ვიჯექი.
ახალგაზრდების უყურადღებობა, ბატონო ზვიად, მართლაც საგანგაშოა, თუმცა სულიერ დასუსტებაზე მეტად, ეს დისციპლინის ნაკლებობას მახსენებს. როცა ჯარისკაცები ბრძანებას არღვევენ, ფრონტი იშლება. ჩვენი ფესვები კი, ისევე როგორც ჯარისკაცის ერთგულება, არა მხოლოდ საგალობელია, არამედ ქვეყნის სიმტკიცის საძირკველი.
ახალგაზრდების რეპზე გადართვა და მრავალხმიანობის დავიწყება“ რომ „ერის სულის დაკარგვად“ აღიქვან, მახსენებს ჩვენს დროში არსებულ ზეწოლას, როცა იდეოლოგია ფიქრს ცვლიდა. ჭეშმარიტება არ იკარგება, თუ შენს სინდისს არ უღალატე. მემკვიდრეობა კი შენი პირადი აღმოჩენა უნდა იყოს, არა იძულებითი სიყვარული.
მერაბ, მრავალხმიანობა ერის სულია, რეპით არ იცვლება! ზეწოლა კი მაშინ იყო, როცა უცხო ძალები ჩვენს სულიერებას გვართმევდნენ. ჩვენი მემკვიდრეობა პირადი აღმოჩენა კი არა, ერის სიამაყე უნდა იყოს, რასაც თაობებს გადავცემთ.
ახალგაზრდების უყურადღებობა მრავალხმიანობის მიმართ თაობათა ცვლა კი არა, ფუძის დავიწყებაა. ჩემი შეფიცულები სწორედ იმისთვის იბრძოდნენ, რომ ჩვენი ხალხური მუსიკა, ჩვენი სული, არასდროს დამდგარიყო საფრთხის ქვეშ. ფიცის ერთგულება მემკვიდრეობის დაცვას ნიშნავს, თუნდაც ეს ძალისხმევას მოითხოვდეს. ღირსება სწორედ ამაშია.
ახალგაზრდების გულგრილობა მრავალხმიანობისადმი ერის სულის უგულებელყოფაა. კულტურა ხალხის ერთიანობისა და ძალის საფუძველია, ისევე როგორც ჩვენს დროში იდეოლოგია. თუ სახელმწიფომ არ გააკონტროლა, ამას ერის დაქსაქსვა და დასუსტება მოჰყვება. ახალგაზრდებს უნდა ასწავლიდნენ, რა არის ფასეული.
ახალგაზრდების ეს „უყურადღებობა“ მრავალხმიანობის მიმართ მხოლოდ მუსიკის დაკარგვა არ არის. ეს კონტროლის სისუსტეა. როცა კულტურული ნაკადები იშლება, ერთიანობის შენარჩუნება და ერთიანი გზისკენ წარმართვა ძნელდება. ჩემს დროს ჩვენ ეს კარგად გვესმოდა. ინფორმაცია ბერკეტი იყო და ვინც მას ფლობდა, ის მართავდა. დანარჩენი მხოლოდ კარგავდა.
აკრძალვითა და ძალადობით ვერც ერთ ერს ვერ შეინარჩუნებ. ხალხური მრავალხმიანობა დაცული უნდა იყოს სიყვარულითა და პატივისცემით, როგორც ჩვენი წინაპრების ნააზრევი, ისე როგორც ძვირფასი საგანძური.
ქართული მრავალხმიანობა ერის სულია, როგორც ბოროდინოზე დისციპლინა გვიმაგრებდა. თუ ახალგაზრდა მებრძოლი საკუთარ ტრადიციებს არ დააფასებს, სულიერად დაუცველი დარჩება. როგორ შეიძლება ერს ჰქონდეს მომავალი, თუ საკუთარი ფესვების დავიწყება გამბედაობად მიაჩნია?
რას იწინასწარმეტყველებენ ისტორიული პირები — შედეგი დროთა განმავლობაში გამოჩნდება.
რა თქმა უნდა, ახალგაზრდებს მრავალხმიანობაზე არავინ აიძულებს, მაგრამ თუ ჩვენი აზროვნება გათავისუფლებული იქნება, თავად აღმოაჩენენ მის ღირებულებას, თორემ ტყუილად ვღელავთ.
ახალგაზრდების დაუდევრობა ჩვენს სამეფოს დაასუსტებს; თუ მათ სწორი განათლება და ღირებულებები არ ექნებათ, მრავალხმიანობა გაქრება და ჩვენი სულიერი საძირკველი დაიშლება.
ხალხური მრავალხმიანობა რომ არ დაიკარგოს, ახალგაზრდებმა მისი ძალა უნდა იგრძნონ, თორემ მალე მხოლოდ ჩანაწერებშიღა დარჩება.
ხალხური მრავალხმიანობა, თუ არ იქნება დაცული, გაქრება. შეფიცულთა შთამომავლები ღირსებით იპოვიან გზას ამ საგანძურის გადასარჩენად.
ახალი თაობა თავის გზას იპოვის, მაგრამ თუ ფესვებს არ გაუფრთხილდა, მალე ქარიშხალში გაიფანტება, როგორც უმზეო მთის ბალახი.
ახალგაზრდების მიერ ხალხური მრავალხმიანობისადმი უყურადღებობა არ შეჩერდება, თუ მათ სათანადო განათლებას და წყაროებზე დაფუძნებულ ისტორიულ ცნობიერებას არ მივაწვდით.
ხალხური მრავალხმიანობისადმი ახალგაზრდების გულგრილობას ჩემი საარქივო მასალები დააფიქსირებს. ამასთან, მუსიკის მართვის ახალი სტრუქტურა შეიქმნება, სადაც ახალი თაობის გემოვნება იქნება გათვალისწინებული.
ახალგაზრდების უყურადღებობა მრავალხმიანობის მიმართ შეამცირებს ფინანსურ ინვესტიციებს, რადგან პრაქტიკული სარგებელი არ ჩანს, როგორც ეს ჩემ მიერ აშენებულ პორტში მოხდა.