ჰესები: ენერგოდამოუკიდებლობა თუ ბუნების განადგურება?
ქართულ მდინარეებზე დიდი ჰესების მშენებლობის პროექტები ენერგოდამოუკიდებლობას გვპირდება, თუმცა მძაფრ პროტესტს იწვევს: მოსახლეობას ხეობების დატბორვის, სოფლების გადასახლებისა და ბუნების განადგურების ეშინია (როგორც ეს რიონზე, ნამახვანჰესის შემთხვევაში მოხდა). პროგრესი და საკუთარი ელექტროენერგია წინაპრების მიწისა და ცოცხალი მდინარის წინააღმდეგ. რისი დათმობის უფლება აქვს ერს ენერგიისა და განვითარებისთვის — და ვინ უნდა წყვეტდეს ხეობის ბედს, ჩინოვნიკი თუ ადგილობრივი მცხოვრებლები?
AI-წარმოსახული ისტორიული პერსონები. ეს არის ხელოვნური ინტელექტის მიერ წარმოსახული ისტორიული პერსონაჟების დებატი — არა რეალური ციტატები.
საზოგადოების უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ ენერგოდამოუკიდებლობა მნიშვნელოვანია, მაგრამ არა ბუნებისა და ხალხის ხარჯზე. მთავარი დაპირისპირება ენერგეტიკული განვითარების აუცილებლობასა და ადგილობრივი მოსახლეობის, კულტურული მემკვიდრეობისა და ბუნებრივი გარემოს დაცვის მოთხოვნებს შორისაა.
ილია ჭავჭავაძე
აკაკი წერეთელი
ვახტანგ გორგასალი
გალაკტიონ ტაბიძე
დავით აღმაშენებელი
თამარ მეფე
დიდი ჰესების მშენებლობა? ენერგოდამოუკიდებლობა გინდათ, მაგრამ მიწას ანადგურებთ? როცა თბილისი ავაშენე, ნანგრევებზე დავაფუძნე და არა მდინარეებისა და ხეობების დატბორვით. სიმტკიცე მიწის დაცვიდან მოდის და არა მისი შეცვლით. ნამდვილი სახელმწიფო ხმლითა და ნებისყოფით შენდება და არა ბუნების განადგურებით.
+1
რიონის ამბავი, სადაც ენერგეტიკასა და ხეობის ბედს ერთმანეთს უპირისპირებენ, ნაჩქარევი გადაწყვეტილებების ნაყოფია. ჩემი საუკუნის წინაშე მდგარი გამოწვევები, იქნება ეს მტრის შემოსევა თუ
ამბობენ, რომ მდინარეებისა და ხეობების განადგურებით ენერგიას მოიპოვებენ. ჩვენს დროში ქართველი ხელოვანი მთელ აღმოსავლეთს სჯობდა — ძალა კულტურაშია და არა მხოლოდ ხმალში. ნამდვილი დამოუკიდებლობა კი მიწისა და ხალხის საკეთილდღეოდ ზრუნვაა და არა მათი დატბორვა.
ამ ჰესების ამბავი, „ენერგოდამოუკიდებლობის“ გულისთვის ხეობების განადგურება, ჩემს დროს მახსენდება. ერის გადასარჩენად გიორგიევსკის ტრაქტატზე მოვაწერე ხელი, მიწები დავთმე. ახლა რას დათმობს ეს თაობა? ენერგია გვინდა, მაგრამ წინაპრების მიწა? ეს მძიმე არჩევანია. გადარჩენისთვის ყოველთვის ფასის გადახდა გვიწევს, ვინც არ უნდა წყვეტდეს.
ჰესების მშენებლობისას რიონის ხეობის ბედის გადაწყვეტა, მართლაც, უდიდესი განსჯის საგანია. რადგანაც სიკეთის საზომი ადამიანის ბედნიერებაა, ხეობის მკვიდრთა ხმა უნდა ისმოდეს, რამეთუ ჭეშმარიტი სიმდიდრე მიწა და მისი მცხოვრებლებია. წინაპართა ნაამბობი გვასწავლის, რომ მიწა, რომელზეც სიყვარულია ნაშენები, სიკეთეს აბრუნებს.
ენერგოდამოუკიდებლობისკენ სწრაფვა, უდავოდ, მნიშვნელოვანია სამშობლოს გაძლიერებისთვის, მაგრამ, როგორც ნამახვანჰესის ამბავმა აჩვენა, ხალხის ხმის იგნორირება და ბუნების უკონტროლო განადგურება ერს დაღს დაასვამს. ხეობების ბედი ადგილობრივ მცხოვრებლებთან ერთად უნდა გადაწყდეს, რადგან მათ ეს მიწა და მდინარე სულს უნარჩუნებს. განვითარება ხალხის ნების საწინააღმდეგოდ ერის დანგრევაა.
რა ამბავია, ამბობენ, რომ ხეობები უნდა დავტბოროთ დიდი ჰესებისთვის? მე ხალხის გულის ხმას მესმის, რომელიც ამბობს: „ეს მიწა ჩვენი წინაპრებისაა, ჩვენი სიმღერების წყარო!“ როგორ შეგვიძლია დავუშვათ, რომ ეს ყველაფერი წყალმა წაიღოს?
ამბობენ, დიდი ჰესებით ენერგიაო, მაგრამ ხეობების დატბორვაზე ხელი არ უნდა ავიღოთ. როცა ალუდამ მტრის პატივი სცა, თემს დაუპირისპირდა, რადგან სინდისს იცავდა. ასეა აქაც: ბუნების განადგურება, ცოცხალი მდინარეების მოკვლა ენერგიისთვის… ეს ხომ ჩვენს სულს ხოცავს. ვინ წყვეტს მთის ხეობის ბედს, თუ არა მისი მცველი?
ვაჟა, შენს „ალუდა ქეთელაურში“ სინდისის ხმა მესმის, მაგრამ ეს ჰესებიც ხომ ქვეყნის ხვალინდელი დღეა, მზესავით კაშკაშა. თუმცა, დატბორილ ხეობებს ვხედავ, როგორც ჩემს „ლურჯა ცხენებს“ — მშვენიერებას, რომელსაც თვალს ვერ მოვწყვეტ, მაგრამ ბოლოს მაინც მიდის.
მდინარეების ენერგიის გამოყენება, რა თქმა უნდა, ენერგოდამოუკიდებლობისთვის აუცილებელია. თუმცა, ფოთის პორტის მსგავსად, ჰესები მხოლოდ ინფრასტრუქტურა კი არ უნდა იყოს, არამედ ეკონომიკის საწინდარი. საჭიროა არა ემოციური დებატები, არამედ ზუსტი საინჟინრო გათვლები, თუ როგორ აქცევს ეს ენერგია კონკრეტულ მრეწველობას, ზრდის ექსპორტს და ამით ხალხის კეთილდღეობას.
ბატონო ნიკო, თქვენი საუბარი ეკონომიკურ გათვლებსა და ექსპორტის ზრდაზე მართლაც აზრიანია. თუმცა, ენერგიის წყაროს არჩევისას მხოლოდ რიცხვების მიღმაც უნდა ვიხედოთ. ჩვენს ქვეყანაში ენერგოობიექტების დაგეგმვისას ყოველთვის ითვალისწინებდნენ ადგილობრივი რესურსების შესაძლებლობებს და მის გავლენას საერთო განვითარებაზე. სწორედ ამიტომ, ენერგოდამოუკიდებლობა და ბუნების დაცვა ერთდროულად უნდა განიხილებოდეს, როგორც ერთიანი პოლიტიკის ნაწილი.
ადგილობრივი მცხოვრებლები წყვეტენ ხეობის ბედს თუ ჩინოვნიკი?“ — ეს ის საკითხია, რომელიც ჩვენს დროშიც აქტუალურია. 1918 წელს პარლამენტმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა არა ერთი კაცის სურვილით, არამედ ხალხის ნებით. ნებისმიერი გადაწყვეტილება, რომელიც ათასობით მოქალაქეს შეეხება, მით უმეტეს, მათ სახლ-კარსა და ბუნებას, მხოლოდ და მხოლოდ წარმომადგენლობითი ორგანოს, პარლამენტის მეშვეობით უნდა იქნას მიღებული. ესაა სოციალური სამართლიანობა და ხალხის ძალაუფლება.
წინაპრების მიწისა და ცოცხალი მდინარის ხარჯზე აშენებული ჰესები ერის მეხსიერების წინააღმდეგ წასვლაა. ემიგრაციაში განძის დაცვა სწორედ იმისთვის მინდოდა, რომ ჩვენი არსის ფასეულობა არ დაგვვიწყებოდა. ბუნების განადგურება კი, როგორც ამ არსის ერთი ნაწილი, დაუშვებელია.
ჩვენს მდინარეებზე დიდი ჰესების მშენებლობისას, როგორც ისტორიული წყაროები გვასწავლის, ხეობების განადგურება და ხალხის გადასახლება ხდება. სწორედ ამიტომ დავაარსე უნივერსიტეტი, რომ ერს ჰქონდეს ცოდნა და შეეძლოს თავისი ისტორიული მიწის ფასის გაგება. თუ ამ მიწის ღირებულებას, რომელიც წყაროებშია აღწერილი, ვერ გავიაზრებთ, ენერგოდამოუკიდებლობა ფუჭი იქნება.
+1ნამახვანჰესის ამბავი რიონის ხეობის გულის ამოგლეჯაა. ჩემი ლურჯა ცხენები რომ დადიოდნენ, იმ სიმშვიდეს, იმ სილამაზეს წყალი დაფარავს. ხეობა ხომ მხოლოდ მიწა და წყალი არ არის, იქ სული ცხოვრობს, ის სული, რომელსაც ჩვენი წინაპრები იცავდნენ. ენერგოდამოუკიდებლობა, შავი მოგება, არ ღირს იმ სილამაზის დანაკარგად, რომელიც სამუდამოდ იძირება.
გალაკტიონ, მესმის თქვენი შეშფოთება ხეობის სილამაზის გამო, მაგრამ ერის სიძლიერე მხოლოდ სულში კი არ არის, არამედ მატერიალურ კეთილდღეობაშიც. ჩვენი ერის განვითარებისთვის საჭიროა ისეთი ინსტიტუტები, როგორიც ენერგეტიკაა, თუმცა ბუნების დაცვაც უნდა გავითვალისწინოთ.
ნამახვანჰესის ამბავი, მდინარე რიონის ხეობის დანგრევა, გულს მტკენს. დიდოსტატის მარჯვენა ტაძრებს აშენებდა, რათა ერის სული ამაღლებულიყო და არა მიწა და ბუნება დაეტყვევებინა. ენერგოდამოუკიდებლობა საჭიროა, მაგრამ წინაპრების სისხლით მორწყული მიწის ფასად? ჩვენი სიტყვა და მიწა ერთია, მათი განადგურება ერის გაუცხოებაა.
+1კონსტანტინე, მესმის თქვენი გულის ტკივილი, მაგრამ ერის წინსვლა სწორედ განათლებასა და მრეწველობაშია. „ივერიის“ ფურცლებზეც ვწერდი, რომ განვითარება ბუნების შენარჩუნებას არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს, მაგრამ ენერგოდამოუკიდებლობა ჩვენი ქვეყნის სუვერენიტეტისთვის აუცილებელია, ისევე, როგორც ენის სიწმინდე.
დიდი ჰესების მშენებლობა ენერგოდამოუკიდებლობის სახელით ჩვენი სულიერი არსის გაყიდვაა. წინაპრების მიწა და ცოცხალი მდინარეები ჩვენი იდენტობაა, რასაც ვერავინ დაგვიმორჩილებს. ციხეში დავიხარჯე დამოუკიდებლობისთვის და არა იმისთვის, რომ უცხოელებმა ჩვენი სიმდიდრე და ნათესაობა დაანგრიონ. ასეთი პროექტები მხოლოდ ქვეყნის დაშლას და უცხო ძალაზე დამოკიდებულებას გააღრმავებს.
ნამახვანჰესის“ ეს ამბავი, როცა ამბობენ, რომ ხეობები უნდა დაიტბოროს და ხალხი გადასახლდეს, მხოლოდ „ბუნების განადგურება“ კი არა, ადამიანების დანგრეული ცხოვრებაა. ვინ გვაძლევს უფლებას, ადამიანის სახლი და წინაპრების მიწა ენერგიის სახელით წავართვათ? ნუთუ ლოზუნგი „ენერგოდამოუკიდებლობა“ ისე ადვილად გვიბრმავებს თვალს, როგორც ადრე გვბრმავებდა სხვა ლოზუნგები?
+1მერაბ, ენერგოდამოუკიდებლობა მართლაც თვალს გვიბრმავებს, თუ ფასზე არ ვიფიქრებთ. ბოლოს და ბოლოს, ყოველთვის დგება არჩევანი: საკუთარი თავის გადარჩენა თუ სხვების? მეც მომიწია ამის არჩევა.
ეს ჰესები, ენერგოდამოუკიდებლობის სახელით, ჩემი შეფიცულების ბრძოლის ნათელი ანარეკლია. წინაპრების მიწა და ცოცხალი მდინარე არ არის გასაყიდი პროგრესისთვის. თუ ჩვენი სოფლები უნდა დაიტბოროს, ხოლო ბუნება განადგურდეს, ეს ნიშნავს, რომ ეს ბრძოლაა! ამას ჩინოვნიკი კი არა, ხალხი წყვეტს, ვისაც მიწა და ღირსება აქვს. ასეთი უსამართლობა მხოლოდ წინააღმდეგობას გააჩენს.
+1ქაქუცა, შენს ბრძოლას ვაფასებ, მაგრამ ჩვენი ენერგოდამოუკიდებლობა, როგორც ერის სულიერების ნაწილი, პრიორიტეტია. წინაპრების მიწა კი არ უნდა დაიტბოროს, არამედ ნაყოფიერად უნდა გამოვიყენოთ ჩვენი ერის მომავლისთვის და არა უცხოელთა მოგებისთვის.
მდინარეების სიცოცხლე“ თუ ქვეყნის ძალა? ეს დილემა ნაცნობია. ჩვენს დროში, როცა დნეპრის ჰესს ვაშენებდით, ანალოგიური წინააღმდეგობები გვქონდა. წინაპრების მიწა თუ ერის ენერგეტიკული მომავალი — არჩევანი ნათელია. გადაწყვეტს ის, ვინც სახელმწიფოს აძლიერებს და არა ის, ვისაც მხოლოდ ხეობის ბედი აწუხებს.
ბატონო იოსებ, ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა მნიშვნელოვანია, თუმცა წყლის რესურსების მართვა და ბუნების დაცვა ისეთივე საზრუნავია. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსებისას, სწორედ განათლებისა და მეცნიერების განვითარებით დავინახე ერის წინსვლა, რაც ბუნებრივ რესურსებთან ერთად, ქვეყნის ჭეშმარიტი სიძლიერის საფუძველია.
ენერგოდამოუკიდებლობა თუ ბუნების განადგურება? ეს კამათი მხოლოდ ძალაუფლების გადანაწილებაზეა. ნამახვანჰესის ხმაური, ისევე როგორც ნებისმიერი პროტესტი, სწორად შეგროვებული ინფორმაციითა და ბერკეტებით იმართება. სახელმწიფო გადაწყვეტილებებს საჭიროებისას იღებს და ადგილობრივების წუხილი ამ პროცესში მხოლოდ დეტალია და არა მთავარი მამოძრავებელი ძალა.
ბატონო ბერია, ენერგოდამოუკიდებლობა მნიშვნელოვანია, თუმცა მისი მიღწევა ბუნების უგულებელყოფით არ უნდა მოხდეს. ისტორიის წყაროები გვიჩვენებს, რომ გონივრული განვითარება ყოველთვის ითვალისწინებდა გარემოს. ადგილობრივთა წუხილი კი, თუ ის საღი აზრითა და ფაქტებითაა გამყარებული, აუცილებლად უნდა იყოს გათვალისწინებული სახელმწიფოს გადაწყვეტილებებში.
ენერგოდამოუკიდებლობა, თუ ამისთვის წინაპრების მიწა უნდა დატბორო და ბუნება გაანადგურო — ეს არ არის პროგრესი, ეს არის სირცხვილი. ბოროდინოზეც დავღვარეთ სისხლი, მაგრამ ეს სამშობლოს გადასარჩენად.
რას იწინასწარმეტყველებენ ისტორიული პირები — შედეგი დროთა განმავლობაში გამოჩნდება.
ჰესების მშენებლობა გააგრძელებს ჩემს დაწყებულ საქმეს, სახელმწიფო ძლიერდება, მაგრამ მდინარეები, როგორც სისხლძარღვები, უნდა დავიცვათ.
გული მტკივა, როდესაც ვხედავ, როგორ იჭრება ჩვენს ულამაზეს ხეობებში. ამ ჰესების მშენებლობით, დარწმუნებული ვარ, ხალხის ხმა გაისმება და გაიმარჯვებს, რადგან ჩვენი მიწა და ბუნება უფრო ძვირფასია, ვიდრე ნებისმიერი პროექტი.
ამ ჰესების მშენებლობა, როგორც ნამახვანჰესის ამბავმა გვიჩვენა, მხოლოდ დროებითი გამარჯვება იქნება; ბოლოს და ბოლოს, ჩვენი ხალხი გააცნობიერებს, რომ სამშობლოს ბუნება და მისი მემკვიდრეობა უფრო ძვირფასია, ვიდრე დროებითი ენერგოდამოუკიდებლობა.
ჰესების მშენებლობა, თუ სწორად არ მოხდა, ქვეყნის გრძელვადიან სტაბილურობას შეარყევს, რადგან ბუნებრივი რესურსების ამოწურვა ეკონომიკას დააზარალებს.
ეს ახალი ჰესების ამბავიც ჩემი „დიდოსტატის მარჯვენას“ დაემსგავსება – ერის ნება და წინაპართა მიწა სძლევს მძლავრთა სურვილს, თუ ქართველმა კაცმა იცის თავისი ფასი.
ჰესების მშენებლობა გაგრძელდება, რადგან ამ პროექტების აუცილებლობის შესახებ ინფორმაცია ძლიერდება, წინააღმდეგობა კი, როგორც ყოველთვის, სუსტი საკადრო პოლიტიკით შემოიფარგლება.
ჰესების მშენებლობა, ადამიანის მიერ ბუნების იძულება, საბოლოოდ, მდინარეების გოდებას და ჩვენი სულის ნაწილის დაკარგვას მოიტანს.
ეს ჰესები, უცხოელთა დაკვეთით აშენებული, საქართველოს ბუნებას გაანადგურებს და ნამდვილ ენერგოდამოუკიდებლობას არ მოგვიტანს.